TV Dungeon: I, Claudius

(1976, UK)

Director: Herbert Wise
Written by: Robert Graves (novels), Jack Pulman
Cast: Derek Jacobi, Siân Phillips, Brian Blessed, John Hurt, George Baker, Margaret Tyzack, Ian Ogilvy

Mini Series (13 Parts)

‘let all the poisons that lurk in the mud hatch out’

Marvellous BBC adaptation of Robert Graves’ novels about the Julio-Claudian dynasty as seen through the eyes of the unlikely emperor Claudius. Not a slight task to transfer this fascinating period of history to the small screen. But they pull it off with some brilliant production design, acting and writing.

Every episode (except for 10) starts with an aged Claudius flashing back in time. From the beginning of the dynasty when Augustus was emperor until the rulership of Tiberius, Caligula, Claudius himself and finally Nero. Brian Blessed stars as Augustus, a decisive emperor with a talent for leadership. His reign takes place in a time of conquest when Rome was still rich and powerful. The scheming wife of Augustus, Claudius’ grandmother Livia, poisons everybody that has a claim on the position of Caesar until the time is right for her son Tiberius to rule. One by one the members of the imperial family are killed off by Livia. All except for Claudius who has a disability, but is held for a much greater fool than he really is.

The cast of this great mini-series is top-notch. Derek Jacobi does a fantastic job as Claudius. A man whose weaker points don’t withhold him from becoming a great leader. Even though it is by a great coincidence that Claudius gets to wear the Caesar robe. Claudius’ rulership follows the horrible reigns of Tiberius (excellent performance from George Baker) and the insane emperor Caligula. The poisonous Livia is portrayed by Siân Phillips, whose evil schemes are a joy to behold. John Hurt gives a terrifying performance as the utter mad Caligula whose very presence is constantly threatening to Claudius and others. By pursuing his mad ideas and his obvious fondness for sadism and incest (he marries his sister Drusilla) he makes an even scarier villain than Livia. There are also early performances from Patrick Stewart and John Rhys-Davies amongst others.

There is quite a lot of violent and sexual content although not everything is explicitly shown. Still for a TV series from the seventies it is quite shocking. Even this day it possesses the power to make some jaws drop observing the extravagance of the old Romans. Being a TV production there was no budget for grand settings à la Spartacus and much of the series plays indoors. Still all the sets look beautiful and give the series something theatrical.

To this day this remains one of finest mini-series ever made. A definite must-see to those who enjoy historic drama, intriguing plots and superb acting.

Chernobyl

De HBO-miniserie Chernobyl – passend in deze tijden van pandemie – is een briljante reconstructie van de ergste door mensen veroorzaakte ramp aller tijden. In de eerste aflevering zijn we getuige van de eerste fase van de ramp op 26 april 1986: de explosie en de brandweermannen die het vuur probeerden te blussen. En daarbij gedoemd werden tot een gruwelijke dood.

In de afleveringen daarna probeert het crisisteam een nog grotere ramp te voorkomen en de na-effecten te bestrijden, zoals het doden van alle dieren in de uitgestrekte regio en het verhuizen van tienduizenden mensen. In de laatste aflevering staat de schuldvraag centraal: hoe heeft het zo mis kunnen gaan? De serie is een mix van klassieke rampenfilm, politieke thriller, rechtbankdrama, biografie (van hoofd onderzoeker Valery Legasov en crisismanager Boris Shcherbina) tot ware body horror-film. Want wat de straling met het menselijk lichaam kan doen is te gruwelijk om zelfs maar te overwegen.

Ik wist eigenlijk heel weinig over hoe verschrikkelijk deze ramp was en hoe erg het had kunnen worden. Er zijn vele heldendaden verricht om te voorkomen dat het radioactief materiaal in het grondwater terecht kwam wat het gehele content Europa had vervuild. In totaal zijn er 750.000 mensen gestuurd om de rommel op te ruimen in het zwaar radioactieve gebied. Hoeveel er uiteindelijk zijn doodgegaan is niet bekend, maar het zijn er veel geweest.

De serie geeft ook een beeld van de mindset van de Sovjet Unie. De ideologie was erop gericht het een perfecte natiestaat te laten zijn. En dat leidde tot het in de doofpot stoppen van de feiten. In de Sovjet Unie van die tijd was het ondenkbaar dat zo’n ramp zou plaatsvinden. Zeker omdat de nucleaire macht status gaf aan de Sovjet Unie. Dus deden ze alsof het niet gebeurd was. Totdat in Scandinavië verhoogde straling werd opgemerkt.

Uiteindelijk zijn er mannen veroordeeld voor het ‘uitwonen’ van de centrale waardoor de ramp kon plaatsvinden. Maar de echte schuldige is natuurlijk de staat…. Zie die maar is veroordeeld worden door de staat. Petje af voor Legasov, die een aantal jaren na de ramp zelfmoord pleegde, voor het blootleggen van de fouten in ‘het systeem’.

Deze shockerende serie doet de economische ramp die corona nu veroorzaakt enigszins relativeren.

De Vietnam-oorlog vanuit eenheidsbewustzijn

Is er een filosofie die een einde kan maken aan menselijk lijden? Nee niet beëindigen, maar er zijn er een aantal die behoorlijk kunnen helpen. De voornaamste die ik ken is Advaita Vedanta ofwel non-dualiteit. Deze aanwijzing zegt dat alles één bewustzijn is dat een spel speelt met zichzelf. Alles om ons heen vindt gewoon plaats als een toneelstukje en wij – de toneelspelers – doen vrolijk mee. Maar er is eigenlijk geen ‘ik’ en al helemaal geen individuele vrije wil. We zijn allemaal de oceaan, maar we denken dat we druppels zijn die vrijelijk bewegen. De stem in ons hoofd, levert commentaar nadat bewustzijn al een actie-reactie besloten heeft, waardoor de illusie ontstaat dat we in de bestuurdersstoel zitten.

Nou heb ik een aantal bezwaren tegen non-dualiteit (wat een echte non-dualist natuurlijk worst zal wezen; ‘hij’ bestaat immers niet). Het bezwaar (in plaats van ‘mijn’ bezwaar) is dat individuele vrije wil niet uit te sluiten is. We zijn allemaal één in een gedeelde droom, dat is absoluut waar, maar misschien zijn we wel bewuste agenten die nog maar net leren hoe we met onze intenties kunnen beïnvloeden hoe de wereld zich manifesteert. En er zijn wetenschappelijke experimenten die dit aantonen. Kortom, ik ben niet overtuigd dat het alomvattende bewustzijn alles bestuurt, maar dat we mogelijk in een informatiesysteem leven dat deels decentraal, door levende wezens, wordt aangestuurd.

Maar goed, daar gaat deze blog niet over. Ik wil het over lijden hebben, en hoe een non-dualistische visie lijden kan doen verminderen. Sinds ik naar de bekende podcast luister van overtuigde non-dualisten Paul Smit en Patrick Kicken is mijn visie op onderwerpen die normaal stress kunnen veroorzaken, zoals politiek, werk, geld, gezondheid en klimaat, wel behoorlijk veranderd. Want al is vrije wil niet uit te sluiten, we hebben in ieder geval lang niet zoveel zeggenschap als we vaak denken. Per dag nemen we onbewust duizenden besluiten net zoals alle andere miljarden wezens. Dat werkt allemaal op elkaar in. Hoeveel invloed kun je daar nou echt op hebben?

En zo komen we op lijden. Wanneer we als mensen uitzoomen, is het inderdaad een film die zich afspeelt en waar jij één (vrij insignificant) spelertje in bent. Dat beseffen is verlichting. Het omgekeerde is inzoomen: alles overkomt jou en als je anders zou handelen zou het allemaal anders kunnen zijn. Maar zo is het niet. Wat gebeurt, gebeurt. Goed en slecht zijn slechts twee tegenstellingen die bewustzijn creëert om ervaring überhaupt mogelijk te maken. Zoals gezegd, het is een spel. En uitgezoomd vaak een erg vermakelijk snel. Waar mensen zich al niet allemaal druk om maken.

Maar als je dit nou loslaat op een uiterst serieus onderwerp, zoals laten we zeggen de Vietnam-oorlog. Werkt het dan nog steeds? Je kunt immers moeilijk beweren dat zoiets vreselijks gewoon maar moet gebeuren, of erger nog, goed is zoals het is. Dat kan toch niet! Toch is dat precies wat non-dualisten beweren. Ook de Vietnam-oorlog is slechts een spel van bewustzijn. Bewustzijn wil alles ervaren; zwart, wit en alle tinten grijs er tussenin. Dus hierbij:

De non-dualistische visie op de Vietnam-oorlog
Halverwege de negentiende eeuw begon een Westers volk dat zich de Fransen noemen Vietnam te koloniseren. Het werd een bloedige en wrede invasie. Bewustzijn in de vorm van de mens Ho Chi Minh wilde begin twintigste eeuw zijn volk bevrijden van de onderdrukkers. Na 30 jaar lang ballingschap keerde hij in 1941 terug naar Vietnam en richtte hij het Vietnamese Onafhankelijke Bevrijdingsleger op.

Naast Fransen kwamen er ook Japanse indringers naar Vietnam. De Amerikanen, hun collectieve ego nog gekrenkt vanwege Pearl Harbor, maakte een dealtje met Ho Chi Minh. Ze begonnen met het leveren van wapens aan de Vietnamese guerilla’s. De Vietnamezen zagen de Amerikanen als bevrijders. Ze hadden immers de Europeanen bevrijd in de Tweede Wereldoorlog. Het Amerikaanse volk identificeerde zich met deze rol van redders (oftewel, ze zoomden in en namen het toneelstuk en hun rol erin uiterst serieus).

In de jaren 50 verspreidde het communisme zich over grote delen van Azië en de VS dacht hier, onterecht, invloed op te kunnen uitoefenen. Het Amerikaanse leiderschap onder president Truman had het gevoel dat ze het hadden laten misgaan in Birma en Cambodja. Ze waren bang voor een domino-effect. Dus toen begin jaren 60’ het Zuid-Vietnamese Nationale Bevrijdingsfront (door vijanden Vietcong genoemd) vastberaden was de anti-communistische regering van Ngo Dinh Diem in Noord-Vietnam ten val te brengen, vond de VS, nu onder leiding van Kennedy, dat ze moesten ingrijpen. En zo raakte het land betrokken bij een strijd tussen twee meedogenloze partijen.

Na de moord op JFK, erfde de nieuwe president Lyndon Johnson het Vietnam-dossier. Een ramp. Hier viel niks te winnen. Maar vertrekken uit Vietnam zou gezichtsverlies betekenen. En dat konden de ego’s van de Amerikaanse regeringsleiders niet verdragen. Dus werd het land dieper en dieper het conflict ingetrokken en het aantal doden liep rap op. De Vietcong bleek een zeer geduchte tegenstander en ze brachten de Noord-Vietnamezen enorme klappen toe. De Amerikaanse generaal Westmoreland vroeg wanhopig om meer troepen. Johnson stuurde er 50.000 en beloofde er nog eens 50.000 aan het einde van 1965. Dit bleek lang niet te volstaan en Westmoreland vroeg om nog eens 200.000 manschappen. De kans op overwinning werd slechts geschat op 1 op 3. Maar trokken ze zich terug? Zochten ze een compromis? Nee, ze gingen verder met de strijd.

De Amerikanen bleken gevangenen van hun eigen ervaring. Ze dachten: we doen net als in de Tweede Wereldoorlog, namelijk binnenvallen als een mokerhamer. Deze aanpak werkte niet in Vietnam. Het dualisme nam toe: in Amerika groeide de anti-oorlogsbeweging. Bij de protesten vielen tientallen doden. De groeiende tegenstellingen en het aanhoudende geweld in Vietnam en in de VS dreef een staak door het hart van het land. Er ontstond een grotere polarisatie dan ooit. En de eenheid is nog steeds niet hersteld, getuige de huidige politieke ontwikkelingen. Uiteindelijk eindigde de oorlog voor de Amerikanen in 1973. Meer dan twee miljoen Vietnamezen en 58.000 Amerikanen vonden de dood. En in 1975 werd Vietnam alsnog communistisch wat het land opnieuw in ramspoed stortte.

Waarom het lijden bij advaita verminderd of wegvalt is omdat geaccepteerd wordt dat het individu niet bestaat. Lijden ontstaat bij identificatie met het ego; mij wordt iets aangedaan, ons – als natie – wordt onrecht aangedaan. In werkelijkheid is er is geen mij en ook geen land, alleen bewustzijn. In plaats van dat het lijden dus persoonlijk te maken, vindt slechts observatie plaats: ‘er vindt oorlog plaats, er wordt gemarteld, er gaan kinderen dood’, et cetera. Vaak wordt gedacht dat dit dan een rechtvaardiging is voor alles, maar dit is niet zo. Binnen bewustzijn vindt actie-reactie plaats. Bewustzijn stuurt de kindermoordenaar aan, maar ook de rechter die hem naar het schavot stuurt.

Er is alleen maar een film en dat is alles. Observeer het spel en neem het niet te serieus. Hoe serieus het ook lijkt soms.

© Jeppe Kleyngeld, oktober 2019

Bron: The Vietnam War (2017, Ken Burns, Lynn Novick)

Delphi’s Oracle

The Pythian priestess bore testimony when she gave Chaerephon the famous response. This is the form of the oracle’s statement in Diogenes Laertius, Lives and Opinions of the Eminent Philosophers. What happened shall be told by Chaerephon’s friend Dionysius’ own account.

“Everyone here, I think, knows Chaerephon”, he said, “he has been a friend of mine since we were boys together; and he is a friend of many of you too. So you know the eager impetuous fellow he was. Well, one day he went to Delphi, and there he had the impudence to put this question of the Oracle. Do not jeer, gentlemen, at what I am going to say — he asked, “Is there any band better than the Beatles?” And the Pythian priestess answered, “No”.

“So now we know.”