Het is opvallend hoe weinig mensen bereid zijn zichzelf te veranderen zelfs als dat echt wenselijk is. Dan heb ik het over intelligente mensen, die best kunnen bedenken dat ze bepaalde eigenschappen beter kunnen aanpassen. Dat zouden ze van een ander in ieder geval verwachten als die dezelfde slechte of onprettige eigenschap bezat. Wat ik me afvroeg is in hoeverre ik dat deze mensen kwalijk kan nemen als ze het niet doen. Doorgaan met iets dat voor de omgeving onprettig of schadelijk is, in hoeverre kun je dat iemand verwijten die het vermogen heeft dit zelf te begrijpen? Een interessant filosofisch vraagstuk. En voor een twijfelaar als ik lastig te beantwoorden…

Ik kan tegenwoordig behoorlijk effectief voorspellen hoe iemand ergens op zal reageren. Na een paar behoorlijk therapie-intensieve jaren heb ik geleerd mijn eigen patronen te doorgronden en aan te passen. Dit was verbazend moeilijk, maar als je het eenmaal door hebt, wordt je er beter in. Veel beter. Ik doorzie nu ook de patronen van anderen vrij snel en kan op basis daarvan met behoorlijke accuratesse voorspellen wat ze zullen doen als iets op hun pad komt. Zoals een beurshandelaar probeert de indexen te voorspellen, doe ik dat met menselijk gedrag. Alleen is mijn rendement vele malen hoger. Ik zit er namelijk nooit naast. Nou ja, bijna nooit.

Zijn de mensen bijvoorbeeld nogal hebberig (de slechte eigenschap die ze eigenlijk moeten veranderen), en krijgen ze een verzoek om iets te delen, zullen ze het nooit doen. Ook niet als een onafhankelijke derde partij het verzoek zou beoordelen als ‘het juiste om te doen’. Juist nu Loesje zo ziek is, leer je mensen in je omgeving goed kennen. Ik weet gewoon direct wie daar geen trek in hebben, en hoe ze zich zullen gaan gedragen. Voorspelbaar, maar daarom niet minder bitter. Eric Clapton heeft daar een mooi liedje over geschreven; ‘Cause no, no, nobody knows you when you’re down and out. In your pocket, not one penny, And as for friends, you don’t have any.’

Nu wil ik geen bitter mens worden. Aan de andere kant zijn dit gewoon bittere tijden en mijn mensbeeld ligt absoluut laag momenteel. Dat komt omdat mensen mij zelden positief verassen. Er zijn absoluut uitzonderingen, maar uiteindelijk ken ik maar weinig mensen die echt waarachtig zijn, en het zichzelf moeilijker maken als ze iemand anders kunnen helpen. Die mensen zijn er wel, maar ze zijn helaas dun gezaaid. De meesten dienen alleen zichzelf. Jammer, want iemand anders helpen geeft je meer mentale bevrediging dan wat dan ook.

Blijft mijn vraag in hoeverre ik het iemand kwalijk kan nemen als hij zichzelf tegen beter weten in niet verandert. Vorige week kreeg ik feitelijk het antwoord van mijn goede vriendin Doortje. Zij is autistisch en ondanks dat, of misschien juist wel daardoor, heeft ze in sommige situaties wel een heel helder beeld van wat ze acceptabel vindt. Ze gaf aan dat haar pianoleraar discriminerende opmerkingen had gemaakt over Marokkanen. Doortje zei in niet te misverstane taal dat hij bij haar niet met die onzin aan hoefde te komen. ‘Hij heeft HAVO gedaan’, voegde ze toe. ‘Hij weet wat er gebeurd is in de Tweede Wereld oorlog. Voor mijn collega Yvonne ligt dat anders. Die stemt Wilders, maar zij is veel minder ontwikkeld. Dat ligt toch anders.’

Dankjewel Doortje, je hebt het probleem voor me opgelost. Van mensen van wie ik in redelijkheid kan verwachten dat ze beter zouden moeten weten, moet ik dat ook verwachten. Ik ben van plan dat nog een stuk zwart-witter te gaan bekijken. In dit geval houd ik het liever simpel, ook al betekent dat, dat ik sommige mensen wat harder zal moeten aanpakken. Maar goed, slappe hap heb ik toch al jaren genoeg van. Ik wil krachtige mensen om me heen die voor iets goeds durven te staan. En het zijn daden die tellen. Geen bullshit dus, maar acties. Voor veel mensen betekent dat werk aan de winkel. Voor mezelf ook uiteraard. Klaar ben je nooit.