Hoe het echt zit met ‘The Great Reset’ complottheorie

Wie wel eens op Facebook of Twitter komt heeft het wel eens voorbij zien komen: berichten en/of video’s over ‘The Great Reset’. Zelfs zonder social media kun je het gezien hebben; in de Tweede Kamer ‘bijdragen’ van Baudet viel het begrip regelmatig en de anti-campagne posters hingen zelfs in de Rijp (zie foto hieronder). Maar wat is The Great Reset eigenlijk?

Het echte idee van The Great Reset zullen de meeste Forum-stemmers maar dodelijk saai en onbegrijpelijk vinden. Het is een voorstel van o.a. Klaus Schwab, grondlegger van het World Economic Forum (WEF), om na de coronapandemie de wereldeconomie duurzaam opnieuw op te bouwen. Schwab schreef er een boek over samen met Thierry (naamgenoot van…) Malleret.

De belofte van het voorstel is: verhoogde duurzaamheid, minder sociale ongelijkheid en stakeholder capitalism. Dat zijn positieve zaken, maar de keerzijde is dat er meer macht zal vloeien naar grote corporates (in tech, finance en pharmaceuticals) en supranationale organisaties. Ook zal de burger door het voorstel aan macht inboeten.

Vooral vanwege dat laatste punt is het idee van Schwab gekaapt door populisten, zoals Baudet, voor een complottheorie met dezelfde naam. Deze theorie wordt al sinds het begin van de coronapandemie met groot succes verspreid. Baudet heeft er zelfs zijn hele partijprogramma (na het uiteenvallen van zijn partij in 2020) op ingestoken, maar ook internationaal is de complottheorie populair.

De complottheorie komt erop neer dat het World Economic Forum de zelf veroorzaakte coronapandemie misbruikt om burgers steeds meer vrijheden af te nemen, grote delen van de wereldbevolking om zeep te helpen met vaccins, een wereldwijde overheid te installeren en van burgers slaven te maken die alles alleen nog via een centraal digitaal systeem kunnen doen. Een soort Brave New World meets 1984 dus.

Het handige voor de complotverspreiders is dat er veel over gepubliceerd is door het WEF. Dus zeggen ze; ‘de globalisten willen de macht overnemen en ze doen dit gewoon openlijk’ en ‘waarom heeft niemand in de gaten wat er aan het gebeuren is?’. Niemand van hen heeft echter het boek van Schwab gelezen; ze baseren zich op nep nieuwsberichten en ophitsende posts van populisten.

De complotdenkers vallen ook duidelijk prooi aan de ‘confirmation bias’ (of bevestigingsvooroordeel): de neiging om alleen waarde te hechten aan informatie die de eigen ideeën, overtuigingen of hypotheses bevestigt. Een voorbeeld is minister Kuipers die het corona EU-paspoort wil verlengen. De reden hiervoor is waarschijnlijk dat de minister verwacht dat corona nog een comeback gaat maken, maar voor de wantrouwende complotdenker is dit hét bewijs dat de Great Reset de volgende fase ingaat.

Aan de andere kant: de coronamaatregelen zijn bijna allemaal afgeschaft, dus dat dreigt te botsen met de complottheorie. Wat te doen? De uitkomst werd vrijwel direct geboden door Poetin die Oekraïne binnenviel. En al snel doken er video’s op waarin wordt gesteld dat deze oorlog ook bij het plan van ‘de globalisten’ hoort.

De oorspronkelijke tijdslijn van ‘The Great Reset’ is inmiddels bijgesteld.

Toen viel alles voor mij op zijn plaats. Waarom die verheerlijking van strongmen als Poetin? (Baudet noemde hem een ‘prachtkerel’). En waarom zijn bijna alle aanhangers van de theorie vóór Trump, tegen coronamaatregelen en nu zelfs voor Poetin? Het is duidelijk: de complottheorie is onderdeel van een georganiseerd plan van populisten om de macht in het Westen te grijpen. De complottheorie is zelf onderdeel van een complot!

Dit is niet de eerste keer dat een nepnieuwscampagne wordt ingezet om een populist aan de macht te helpen. Donald Trump heeft zijn overwinning aan de algoritmes van Facebook te danken dat gebruikers voortdurend nepnieuws toonde van hoe slecht de democraten wel niet waren. Trump is daarbij geholpen door Russische troll farms. Baudet en andere Europese populisten hebben goed gekeken naar de trucs die Trump (en andere dictators zoals Poetin) gehanteerd hebben om ‘het volk’ te manipuleren. Door wantrouwen te creëren tegen de gevestigde politici (zie poster) en de populisten neer te zetten als ‘beschermers van de vrijheid’ hopen ze dat voldoende stemmers hierin meegaan, zoals in de VS gebeurde.

Helaas voor de populisten werkt de strategie niet heel goed momenteel. Online zijn er weliswaar veel aanhangers, maar bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 heeft FvD het heel slecht gedaan. Het pro-Poetin standpunt is zelfs bij veel FvD-aanhangers verkeerd gevallen. Toch is dit een gevaarlijke ontwikkeling. Facebook weet dat Trump met behulp van Russische trolls de verkiezingen van 2016 heeft gewonnen en de social media hebben hun algoritmes niet aangepast, wat schandalig is. Daarom blijft nepnieuws zoals ‘The Great Reset’ een potentieel dodelijkere epidemie dan corona. We hebben immers al genoeg gekken, dictators en populisten aan de macht momenteel.

Gefilterde realiteit als het ultieme businessmodel

De invloed van Instagram op de wereld is gigantisch, of je de dienst nou gebruikt of niet. Het bedrijf werd opgericht in 2010 door Kevin Systrom en Michel Krieger en nu, tien jaar later, heeft de dienst een miljard actieve gebruikers wereldwijd. Meer dan 200 miljoen Instagram gebruikers hebben 50.000 volgers. Daarmee zouden ze een ‘living wage’ kunnen verdienen door voor merken te posten volgens het influencer analyse-bedrijf Dovetail. Miljoenen mensen, bedrijven en merken hebben meer volgers dan The New York Times abonnees heeft en runnen dus in feite een persoonlijk mediabedrijf. De meest populaire accounts kunnen 100.000 dollar verdienen met het posten van één enkele foto. Shockerend, maar waar.

De korte, maar enerverende geschiedenis van Instagram wordt verteld in No Filter: The Inside Story of Instagram door Sarah Frier, één van de beste business boeken van 2020 volgens Inc.com.

De strategie van Instagram is het laten meebeleven van de levens van anderen via de camera op hun telefoon. Het visuele aspect is wat het social media bedrijf onderscheidt van andere social media, inclusief moederbedrijf Facebook dat Instagram in 2012 kocht voor 1 miljard dollar. Destijds een ongekend bedrag voor een startup met 9 medewerkers en geen verdienmodel. Vandaag wordt het beschouwd als een van de meest rendabele overnames allertijden. Instagram haalde in 2019 een omzet van 20 miljard dollar. De geeks hebben definitief de wereld veroverd.

De culturele impact van Instagram kan goed worden uitgedrukt in het Japans. Instabaye is een Japans woord voor hoe goed een product visueel via Instagram kan worden verspreid. Dat vergroot de kans dat het een sociaal en commercieel succes wordt. Een voorbeeld: Een post van de hond Tuna, een hond met een scheve bek, werd op de Insta-blog geplaatst en het keffertje werd in één nacht een beroemdheid. De eigenaresse – Courtney Dasher – koos ervoor haar baan op te zeggen en fulltime de account van haar hond te gaan managen.

Stanford-studenten Systrom en Krieger begonnen het bedrijf om te profiteren van de nieuwe fase van het internet: de mobiele fase. In die tijd waren mobiele foto’s nog van zeer lage kwaliteit. De oprichters ontwikkelde filters waarmee gebruikers van de dienst simpele foto’s konden omzetten in bijzondere kunst. Met dit simpele idee trokken ze artiesten aan die snel vele volgers wisten te krijgen. De eerste influencers.

Net als bij Facebook is Instagram een afspiegeling van de oprichter. Systrom is een man die constant bezig is zichzelf te verbeteren. Hij wilde op Instagram alleen esthetische posts zien en leidde zijn gebruikers op om betere, creatievere, posts te maken. De oprichter van Facebook daarentegen, Mark Zuckerberg, is hoofdzakelijk gefocust op winnen. De strategie van Facebook is dan ook sterk gericht op groei, zelfs wanneer dat ten koste gaat van de privacy en het comfort van gebruikers. Dit heeft onder andere geleid tot algoritmes die fake news promoten. Vier jaar Donald Trump hebben we in feite (pun intended) te danken aan Facebook dat nep-nieuwsberichten onder de aandacht bracht van miljoenen stemmers. Berichten die later geproduceerd bleken te zijn door Russische troll farms.

Waar de schandalen op Facebook vooral met privacy te maken hebben, is de veel belichte keerzijde van Instagram vooral de negatieve impact die de app heeft op het geestelijk welzijn van jongeren en mensen in het algemeen. Door continu blootgesteld te worden aan een gefilterd beeld van de levens van mensen die ze volgen, verbleken hun eigen levens hierbij en dat leidt tot compare and despair gevoelens. De hashtag #nofilter betekent dan ook dat een foto niet bewerkt is. En dat is op Instagram eerder uitzondering dan regel. Kortom, de app laat jongeren vooral zien wat ze allemaal missen: een leven vol feesten, een perfect uiterlijk en tienduizenden volgers. Ook de instagrammers die geld verdienen met de foto-app ervaren een enorm hoge druk. Zo zijn er veel travel influencers die voortdurend gratis op reis zijn dankzij hun vele volgers. Hotels en reisorganisaties bieden ze graag allerlei tripjes gratis aan en betalen hen zelfs voor exposure. Maar deze posters zijn continu op zoek naar perfecte foto’s die hun volgers kunnen waarderen. En dat is een stressvol bestaan…

Facebook heeft destijds een revolutie ontketend in marketing. Adverteerders werd door alle data die werd opgeslagen de mogelijkheid geboden hele specifieke doelgroepen te bereiken. Mensen die houden van biologisch eten of actiefilms bijvoorbeeld. Instagram is met name voor de mode-industrie een game changer geweest. Deze bedrijven waren gewend om maanden te werken aan campagnes en media-inkoop voordat ze eindelijk hun nieuwe collecties konden tonen. Op Instagram konden ze direct hun foto’s kwijt en ook nog in gesprek met mensen die er interesse in hadden.

Instagram heeft ook de cosmetische industrie flink doen groeien. Ook bij jongeren. Er heeft de afgelopen jaren een explosieve toename plaatsgevonden van huid-, botox- en fillerbehandelingen. En ook de butt-lift, waarbij vet uit de buik wordt gezogen en wordt geïnjecteerd in de billen, is in trek. Jawel, geïnspireerd door top influencer Kim Kardashian. Deze behandeling wordt als zeer gevaarlijk beschouwd door medici en kan zelfs een dodelijke afloop hebben.

In 2018 vertrokken de oorspronkelijke oprichters bij Instagram. Ze hadden genoeg van de ‘groeien ten koste van alles’ cultuur bij Facebook. Hun legacy, in termen van culturele en economische impact, is enorm. Al kun je bij bovenstaande natuurlijk afvragen hoe wenselijk de gebrachte veranderingen zijn. Je kunt het daarentegen ook zien als de evolutie waar het internet en de sociale media doorheen moeten. Nu worden de zwakheden van de algoritmes geëxploiteerd door kwaadwillenden en zijn we in een tijdperk van grote polarisatie belandt. Ook zijn er tech-monopolies ontstaan: de overname van Instagram door Facebook hadden de autoriteiten nooit moeten goedkeuren. Maar zoals bij alles wat nieuw is worden er lessen geleerd. Al dan niet door de huidige CEO’s van de sociale media giganten. Gaan we nog veel rotzooi krijgen? Absoluut. Maar uiteindelijk moet het mogelijk zijn netwerktechnologie zo in te zetten dat het de mensheid dient in plaats van schaadt. Dat we hier nog lang niet zijn moge duidelijk zijn na het lezen van No Filter.

Onze bakens zijn van slag

Wat is toch aan de hand met de wereld? Scheldkanonnades op social media, belachelijke wereldleiders, bosbranden, ongelijkheid en snelle technologische verandering. We vragen ons af of we nog wel invloed hebben op de dingen. In het openbaar doen we zelfverzekerd, maar in stilte maken we ons grote zorgen en hebben we het gevoel dat we verdwalen in een wereld die sneller verandert dan wij kunnen bijhouden en waarin geen duidelijke bakens meer zijn.

Wat kunnen we doen in dit veranderde en verwarrende tijdperk? Je kunt meegaan in de rat race of op zoek gaan naar eeuwenoude wijsheid. Rashid Leonard Azimullah koos voor het laatste en beschrijft in Gebakken cloud wat hij vond: de Veda’s, een vergeten bron en baken. Vele duizenden jaren geleden ontstond in de Indusvallei, in het noordwesten van het huidige India en Pakistan, een bloeiende beschaving die in politiek, wetenschappelijk en sociaal opzicht zeer geavanceerd was en die we tegenwoordig kennen als de Vedische beschaving. De Veda’s legde hun wijsheid vast in de Vedische leer. Azimullah dook in de teksten en vond de nodige profetische woorden.

De Veda’s beschrijven de mensheid in terugkerende cycli en binnen die zeer lange tijdperken zijn er voortdurende periodes van opkomende en weer neergaande wijsheid. Moderne Veda-onderzoekers hebben vastgesteld dat deze schommelingen in het menselijke bewustzijn gelijk opgaan met bepaalde klimatologische en planetaire veranderingen.

Volgens de Veda’s zijn er vier grote tijdperken, te weten Sat Yuga (het gouden tijdperk), Tetra Yuga (het zilveren tijdperk), Dvapara Yuga (het koperen tijdperk) en Kali Yuga (het ijzeren tijdperk waarin we nu leven). In het gouden tijdperk wordt de Veda – de zuivere kennis – ten volle geleefd. Daarna volgt een periode waarin de zuiverheid van de kennis verloren gaat en de mensheid in verval raakt. In het ijzeren tijdperk verkeerd de mensheid uiteindelijk op een dramatisch dieptepunt.

Kali Yuga is een tijdperk van onwetendheid en van een laag bewustzijn. Veda Vyasa vertelt dat in het ijzeren tijdperk ‘ongemanierde’ leiders heersen. Hun karakters zijn kwaadaardig en ze liegen en bedriegen erop los. Ze vechten hun vijandigheden in het openbaar uit en laten zich leiden door hebzucht en woede. Veda Vyasa beschrijft ook dat in het ijzeren tijdperk het klimaat volledig van slag is. De mensheid heeft te kampen met droogtes, hittegolven, hongersnoden, epidemieen, koude, stortregens, sneeuwstormen en overstromingen. Hongersnoden zullen het gevolg zijn en een groot deel van de mensheid belandt aan de bedelstaf.

Wat staat ons te doen? Niet deelnemen aan scheldkanonnades op social media of onethisch gedrag in het bedrijfsleven in elk geval. En ook niet stemmen op opportunistische politici. Het beste wat we kunnen doen is de oude filosofen herlezen. Die waren een stuk verder in hun denken. Gebruik social media met mate zodat het huidige niveau je niet naar beneden haalt. En bedenk je goed dat ook aan dit tijdperk weer een einde komt en ons bewustzijn weer de weg naar meer wijsheid zal vinden.

Brief: reactie op plannen Wilders

Het AD riep lezers afgelopen zaterdag in 300 woorden te reageren op de plannen van Geert Wilders. Eigenlijk zou ik de man geen online aandacht moeten geven: informatie is antifragiel en maakt de persoon die het betreft dus sterker. Maar ik vond het belangrijk nog één keer mijn boodschap te delen. Gezien de schandalige manier waarop Wilders een hele bevolkingsgroep wegzet en hun vrijheid wil afpakken, waarmee hij juist kapot probeert te maken waar Nederland groot mee is geworden, is mijn reactie wel heel positief en fatsoenlijk te noemen. Maar ik ben nog steeds hoopvol dat tenminste een groot deel van mijn landgenoten de giftige mening van deze bijzonder onsympathieke en verderfelijke politicus niet deelt.

Alleen samen kunnen we Nederland beter maken
De kracht van Wilders’ boodschap neemt af omdat veel mensen merken dat er niks verandert door zijn doorlopende negatieve gemekker. Dus herhaalt hij zijn bekende trucjes nog maar eens om stemmen te winnen: angst zaaien, het slachtoffer spelen en alle verantwoordelijkheid bij anderen leggen. En hij doet alsof de huidige situatie simpel en makkelijk oplosbaar is: alle moslims eruit en alle problemen, inclusief onze economische zorgen, verdwijnen als sneeuw voor de zon. Het feit is dat de wereld steeds complexer wordt en er al lang geen simpele oplossingen meer zijn. De radicale Islam en criminele Marokkanen zijn slechts twee van de vele uitdagingen waar we voor staan. Dat burgers en politici daar niks over zouden durven zeggen is volstrekt achterhaald. Dat was in de tijd van Fortuyn misschien zo, maar je hoeft maar op social media te kijken om te zien dat mensen niet bang zijn om te zeggen wat ze denken. Dat mag juist wel weer wat genuanceerder. Maar zelfs als dat niet zo was, hoe gaat dat probleem adresseren ons helpen de uitdagingen van deze tijd te overwinnen? Wilders gaat in elk geval niet voor de oplossingen zorgen, want juist in een extreem verdeeld politiek landschap is samenwerking cruciaal. En Wilders heeft al lang aangetoond daar niet toe bereid en/of in staat te zijn. Wat betreft Rutte II: we zullen nooit weten hoe Nederland er bij een ander kabinet voor had gestaan, maar het had stukken erger gekund dan nu. Het kabinet heeft heldere keuzes gemaakt en is daar achter blijven staan, ook al heeft dat hun eigen populariteit geen goed gedaan. Wij Nederlanders staan vandaag met zijn allen voor dezelfde uitdagingen. Achteruit kijken gaat ons niet helpen. We kunnen alleen maar samen blijven zoeken naar de beste oplossingen ondanks onze politieke tegenstellingen.