Lessen in scenarioschrijven #1 – De basis

“To make a great film you need three things – the script, the script and the script”
—– Alfred Hitchcock

Een scenario schrijven is makkelijk. Een goed scenario schrijven is ontzettend moeilijk. Ik heb zelf verschillende scenario’s geschreven en ben nu bezig met mijn eerste echte goede. Verwachte opleverdatum: 31 december 2028.

Van het vermoeiende en niet erg bevredigende proces heb ik een aantal lessen geleerd die ik graag deel in een aantal blogposts. In dit eerste deel bespreek ik de absolute basis, zoals uitgelegd door Rogier Proper in zijn boek ‘Kill Your Darlings’.

Hoe kom je van niks naar een compleet filmscenario in 14 stappen? (12 stappen zet je voordat je aan het scenario zelf begint).

Stap 1: Het idee
Het scenario begint met een idee voor een film dat voort kan komen uit bijvoorbeeld iets wat je leest in een boek, krant of tijdschrift. Waarom is het een goed idee voor een film? Wat maakt het speciaal? Een voorbeeld is ‘Fargo’ van de Coen Brothers. Het idee: een typisch waargebeurd verhaal vertellen (wat niet echt waargebeurd is, maar zou kunnen zijn) over een man die zijn eigen vrouw laat ontvoeren om losgeld van zijn schoonvader af te troggelen waarmee hij een zakelijke investering wil doen. Vervolgens gaat alles mis wat er maar mis kan gaan…

Stap 2: Het genre
Voor welk genre of combinaties van genres kies je? Zelf ben ik liefhebber van het misdaadgenre, maar daarin is al heel veel gedaan (geldt voor alle genres trouwens). Daarom heb ik voor mijn script gekozen voor een combinatie met het business genre (denk aan ‘Wall Street’ en ‘Glengarry Glen Ross’). De maffiawereld is in mijn script een metafoor voor de financiële wereld.

Stap 3: De arena
Waar speelt de film zich af? Dit komt automatisch voort uit het idee. ‘Fargo’ speelt zich af in de Amerikaanse staat Noord-Dakota waar het plaatsje Fargo ligt. Het plaatsje wordt gekenmerkt door prachtige besneeuwde landschappen (erg geschikt voor cinematografie) en de mensen praten met een bijzonder dialect, wat de scriptschrijvers veel gelegenheid geeft voor humorvolle dialogen: “you betcha”, “thanks a bunch” en “you’re darn tootin!”.

Stap 4: De logline
In de logline probeer je de belangrijkste verhaalelementen (held, obstakels en uitkomst) te vatten in één zin. Bijvoorbeeld deze van ‘The Matrix’: A computer hacker learns from mysterious rebels about the true nature of his reality and his role in the war against its controllers. Deze is belangrijk om de interesse van investeerders en medewerkers te wekken.

Stap 5: De karakters
Karakters komen vaak voort uit voorgaande elementen. Het milieu of de milieus waarin het verhaal zich afspeelt (arena) is bijvoorbeeld bepalend bij het ontwikkelen van de personages. De boosaardige tovenaar Voldemort uit de Harry Potter-reeks groeide bijvoorbeeld op in een weeshuis in een arme wijk in London. Toen hij ontdekte dat hij over magische krachten beschikte ontwikkelde hij een haat tegenover niet-magische mensen (‘muggles’). Naarmate hij opgroeide zocht hij steeds meer naar status en grandeur binnen de magische gemeenschap en wilde hij de ‘muggles’ overheersen die hij als minderwaardig zag. Hij probeerde zijn afkomst met alle macht te ontstijgen en schuwde daarbij niet het gebruik van moord en marteling.

Stap 6: De relaties tussen de karakters
Drama ontstaat door de relaties tussen hoofdkarakters en hun tegengestelde belangen en doeleinden. In ‘Miller’s Crossing’, een ander meesterwerk van de Coen Brothers, raken de Ierse maffiabaas Leo en zijn rechterhand Tom in conflict met elkaar. In eerste instantie over hoe ze met een gevaarlijke concurrent moeten omgaan, in de tweede plaats om de liefde van de verleidelijke, maar gevaarlijke dame Verna.

Stap 7: De synopsis
De synopsis verschaft alle sleutelinformatie over het script, inclusief karakters, het plot, belangrijke ontwikkelingen, thema’s en het einde. Duik niet teveel in de details en maak het spannend en intrigerend. Kort is beter dan lang: twee pagina’s moet ruim voldoende zijn.

Stap 8: Perspectief, stijl
Hoeveel verhaallijnen ga je vertellen en hoe pak je dat aan? Bij ‘Fargo’ past een hele objectieve stijl; we zien de gebeurtenissen zich voltrekken en alles langzaam rampzalig mis gaan. In ‘GoodFellas’ – over het leven van maffialid Henry Hill – kiezen schrijvers Martin Scorsese en Nicholas Pileggi ervoor om alles vanuit Henry’s ogen te bekijken middels een voortdurend aanwezige voice-over. Verrassend genoeg voegen ze er na een tijdje nog een voice-over aan toe; die van Henry’s vrouw Karen Hill. Zo krijgen we er extra perspectief bij over hoe het is om deel uit te maken van een maffiafamilie.

Stap 9: Spanningsboog, plotwendingen, begin en einde
De spanningsboog van ‘the Matrix’ is een hele sterke:

“Is NEO the ONE”?

Maar er zijn naarmate de film vordert en zich vele plotwendingen voordoen (bijv. het verraad van Cypher) meer spanningsbogen:
– Lukt het Neo en Trinity om Morpheus te bevrijden van de agenten?
– Zullen ze het alle drie overleven?
– Zal het lukken de vijand een stevige klap toe te brengen?
– Krijgen Neo en Trinity elkaar?

Als je bij stap 5 en 6 goed werk hebt geleverd zal het publiek zich daadwerkelijk bekommeren om wat er met de personages gaat gebeuren.

Het begin en het einde zijn cruciale bouwstenen die klaar moeten zijn voordat je met het scenario begint. Scriptgoeroe Syd Field zei dat je het einde al moet kennen voordat je het begin kunt schrijven. In ‘Once Upon a Time in the West’ is dit duidelijk het geval geweest. De film opent met de held Harmonica die drie schurken verslaat in een revolverduel op een treinstation. Hier begint zijn wraakmissie op bandiet Frank die hem in het verleden iets heeft aangedaan. De film eindigt nadat Harmonica zijn missie heeft volbracht en de treinrails bezig is aan verdere opmars in het oude Westen. De trein staat symbool voor het nieuwe tijdperk dat aanbreekt waarin wellicht geen ruimte meer is voor mannen als Frank en Harmonica.

Stap 10: De hoofdstukken
Het is nu tijd om structuur aan te brengen in het verhaal. Hier zijn geen vaste regels voor. De indeling maak je volledig op je eigen gevoel.

Maar een schrijver die dit uitstekend kan is Tarantino die zijn hoofdstukken ook vaak titels meegeeft die hij ook laat zien in de uiteindelijke films. Zoals in Kill Bill: Vol. I en II:

– Chapter One: (2)
– Chapter Two: The Blood-Splattered BRIDE
– Chapter Three: The Origin of O-Ren
– Chapter Four: The MAN From OKINAWA
– Chapter Five: Showdown at House of Blue Leaves
– Chapter Six: Massacre at Two Pines
– Chapter Seven: The Lonely Grave of Paula Schultz
– Chapter Eight: The Cruel Tutelage of Pai Mei
– Chapter Nine: ELLE and I
– Chapter Ten: Face to Face

Stap 11: Het treatment
Het treatment behoort een vijftien tot twintig pagina’s lang verhaal te worden, min of meer gestructureerd in de volgorde van de beoogde filmvertelling en dus gebaseerd op de hoofdstukindeling. Vol met leuke details, maar niet te veel, hier en daar een dialoogje of kwinkslag, een prettig lezend verhaal waardoor je de film helemaal ‘voor je ziet’ en waarmee je een scènelijst kunt maken. Een treatment kun je gebruiken om financiering aan te vragen voor verdere ontwikkeling van het script en uiteindelijk de film zelf. In het geval van een Nederlands script kun je dat doen bij het Nederlands Filmfonds.

Stap 12: De scènelijst
Voordat je aan het scenario kunt beginnen heb je een scènelijst nodig. Dit is de volgorde van de kort beschreven scenes zoals ze in het script gaan komen (natuurlijk kun je hierin nog wijzigingen aanbrengen zodra je met het script bezig bent). Belangrijk is dat elke scène een functie heeft in het geheel: het helpt het verhaal verder, het maakt het spannend, het vertelt meer over de karakters, het legt hun motieven uit, of maakt juist alleen maar nieuwsgierig naar motieven of mogelijke handelingen.

Dit voorbeeld komt uit de film ‘Body Heat’ (1981, Lawrence Kasdan):

3. INT. COURTROOM – DAG
Een onderonsje met de rechter en de officier van justitie, waar advocaat Ned Racine door de rechter op zijn nummer wordt gezet, maar toch krijgt zijn cliënt het voordeel van de twijfel.
(Functie: Racine is advocaat, charmant en womanizer)

Bron: ‘Kill Your Darlings

Zoals je ziet: het is een kort samengevatte scènebeschrijving waarin de belangrijkste actie wordt beschreven en waarin de personages worden neergezet en achtergrond krijgen. Dialoog ontbreekt evenals nuance. Die komen pas in de volgende stap aan bod: het echte scenario.

Stap 13: Het scenario, de dialogen
Het scenario is de uitwerking van de scènelijst, waarbij de volgorde vrij nauwkeurig wordt gevolgd – al is natuurlijk elke afwijking toegestaan, hoe groot ook. Bij de uitwerking wordt voor de invulling van de scènes rijkelijk geput uit het treatment en alles wat daaraan vooraf is gegaan. Qua lengte moet je rekening houden met circa 1 minuut per pagina, dus een standaard script komt tussen de 90 en 120 pagina’s uit. Voor het format kun je een gepubliceerd scenario aanschaffen of downloaden. Hier bijvoorbeeld: http://dailyscript.com/.

Stap 14: De revisie
Het is maar heel zelden dat de eerste versie van een scenario ook direct de geslaagde versie is die uitgangspunt is voor het shooting script. Van het allereerste begin tot de uiteindelijke productie zal er voortdurend veranderd, bijgeslepen, opnieuw begonnen, geschrapt, gevloekt, herschreven, afgewezen, heroverwogen of weggegooid worden. Het hoort allemaal bij het grote spel. Weet waar je aan begint.

In het volgende deel van de serie gaan we het hebben over inspiratie. Stay tuned….

Advertenties

Top 5 films 2016

Dit zijn de films die ik gezien heb. Films die ik nog niet gezien heb, maar die wel een kans maken zijn ‘Arrival’, ‘Silence’, ‘La La Land’ en ‘Hunt For The Wilderpeople’.

5. Hail, Caesar!
top-5-films-2016-hail-caesar
The Coens zetten Hollywood neer. Qua verhaal heeft het niks om het lijf, maar als Hollywood-ervaring is het onovertroffen.

4. The Revenant
top-5-films-2016-the-revenant
Niet zo sterk als Alejandro G. Iñárritu’s vorige Oscar-winnaar ‘Birdman’, maar desalniettemin een krachtig staaltje cinema. DiCaprio is in topvorm, het camerawerk is briljant en die scene met die beer onvergetelijk.

3. Tonio
top-5-films-2016-tonio
Prachtige verfilming van het tragische, maar fascinerende boek van en over schrijver A.F.Th. van der Heijden en zijn vrouw Mirjam die hun enige zoon Tonio verliezen. Zonde dat de Oscarnominatie van de baan is.

2. Eight Days a Week
top-5-films-2016-eight-days-a-week
Ron Howard – regisseur en acteur (Richie uit ‘Happy Days’) – neemt ons mee in ‘The Touring Years’ van de belangrijkste popgroep uit de geschiedenis. Fantastisch gemonteerd als avonturenfilm met prachtig gerestaureerd, nooit vertoond beeldmateriaal. De ultieme Beatles-film.

1. The Hateful Eight
top-5-films-2016-the-hateful-eight
De eerste film die ik zag in 2016 blijft de beste. Tarantino bewijst dat hij een echte maestro is geworden met een extreem stijlvolle western. Lees mijn recensie hier. Al met al geen slecht filmjaar.

The Hateful Eight (recensie)

The Hateful Eight

In de aankondiging van ‘Kill Bill: Vol II’ in 2005 werd gesproken van ‘the fifth film by Quentin Tarantino’. Een marketing dingetje, want het was natuurlijk nog steeds zijn vierde film. Nu komt hij met: ‘the 8th film by Quentin Tarantino’ en op het moment dat deze titel in beeld kwam wist ik het al: dit wordt een topfilm. En die verwachting kwam 100% uit. Ik hoorde in de bioscoop om me heen wat klachten – en ook veel recensies hadden de nodige kritiek – maar ik vond het de beste Tarantino in tijden. De klagers hebben het duidelijk niet begrepen.

Ik houd van mooie introscenes en Tarantino heeft er verschillende van op zijn naam staan (‘Reservoir Dogs’, ‘Kill Bill: Vol I’ & ‘Inglourious Bastards’). ‘The Hateful Eight’ mag direct aan dit rijtje toegevoegd worden. Het is heel minimalistisch: simpele titels tegen kale bomen in een ruig sneeuwlandschap, prachtig geschoten (Oscar nominatie), en een waanzinnig goede muzikale score (ook Oscar nominatie) van Ennio Morricone (ik dacht dat de maestro nu wel te oud zou zijn voor dit werk, how wrong I was). Van de muziek gaat grote dreiging en spanning uit. Er staat iets gigantisch te gebeuren…

Dan verschijnt een koets in beeld met premiejager John Ruth (Kurt Russell) aan boord. Hij vervoert de bloedlinke gevangene Daisy Domergue (Jennifer Jason Leigh) die 10.000 dollar waard is. Ruth is van plan deze beloning te incasseren. Waarom hij haar niet gewoon doodschiet terwijl de beloning voor dead or alive geldt, is omdat hij niet graag de beul van zijn brood berooft. Een man met principes dus. Onderweg pikt hij aarzelend twee lifters (Samuel L. Jackson en Walter Goggins) op, paranoia dat ze er met zijn beloning vandoor willen gaan. Dan stranden ze in een loge en moeten ze met vier andere gevaarlijk ogende reizigers een sneeuwstorm uitzitten. Vanaf dat moment is de vraag wat de echte motivaties van deze mensen zijn en wie in deze slangenkuil het eerste gaat bijten. Hoeveel van de acht zouden levend het pand gaan verlaten? Weinig, Tarantino kennende.

‘The Hateful Eight’ doet in meerdere opzichten denken aan ‘Reservoir Dogs’, Tarantino’s veelgeprezen debuutfilm van alweer 24 jaar geleden. Het speelt zich grotendeels op één locatie af alsof het een theater is, bevat veel horrorachtig geweld waarbij liters bloed worden vergoten en komt op gepaste momenten met een flashback waarin we meer te weten komen over de achtergrond van sommige personages. In de 24 jaar dat zijn carrière nu duurt is Tarantino volwassen geworden als regisseur. Oké, er zit een ontploffend hoofd in, maar het is misschien wel zijn meest volwassen film sinds ‘Jackie Brown’. Hij heeft nu zoveel vaardigheid opgebouwd dat hij met enorm veel bravoure en zelfvertrouwen de gebeurtenissen in de loge laat voltrekken. Hij neemt de tijd – bijna drie uur – maar de opbouw en stijl zijn zo meesterlijk dat het bijna ongemerkt voorbij gaat.

Tarantino houdt van groepen: the Reservoir Dogs, the Deadly Viper Assassination Squad, the Inglourious Basterds. Daar mag nu the Hateful Eight aan worden toegevoegd. Een gelegenheidsformatie bestaande uit echte rouwdouwers die elkaar voortdurend naar het leven staan. Dit is weliswaar een noodzaak in dit tijdperk van doden of gedood worden, maar behalve noodzaak genieten zij ook van elkaars pijn en zijn daarmee inderdaad ‘The Hateful Eight’, Tarantino’s versie van ‘The Magnificent Seven’.

Zoals we van hem gewend zijn, zijn de dialogen fantastisch (en vaak hilarisch). Tarantino heeft zich echt diepgaand verdiept in de tijden waarin dit verhaal zich afspeelt, waardoor hij de karakters echt tot leven weet te wekken. Toch bleef een Oscarnominatie voor beste screenplay uit en ook voor beste regie. Vreemd, vreemd, vreemd. Ook de acteurs – die zonder uitzondering geweldig zijn – moeten het zonder nominatie stellen, behalve Jennifer Jason Leigh voor beste vrouwelijke bijrol. De Academy en een deel van het publiek mogen deze film dan niet voldoende credits geven, van mij krijgt de achtste film van Tarantino een dikke negen. Dit is een western zoals alleen een meesterregisseur hem kan maken.

5 marketinggeheimen van Grand Theft Auto

GTA V
Afgelopen week ging GTA V in première, een gegarandeerde miljoenenhit. Op de eerste verkoopdag, woensdag 18 september, bracht het spel al 800 miljoen dollar op. Niet slecht voor een spel met een budget van ‘slechts’ zo’n 165 miljoen dollar.

Voor wie het nog niet kent, Grand Theft Auto (GTA) is een interactieve misdaadgame. In een open stedelijke omgeving heb je als speler de vrijheid om allerlei activiteiten te ontplooien. Daarnaast kun je missies voltooien, waardoor je geleidelijk aan een groot misdaadimperium opbouwt.

De lancering van een GTA-spel heeft veel weg van de première van een James Bond film. De entertainmentbladen schrijven over niets anders, hongerige fans speuren het internet af naar nieuwe informatie en winkels blijven op premièredag langer open om de duizenden gamers te bedienen die het spel direct willen hebben. Wat verklaart het succes van deze misdaadserie?

GTA biedt spelers:

1. Product leiderschap
Een nieuwe GTA-game staat garant voor het beste wat je kunt krijgen op gaming-gebied. De makers bij Rockstar North melken geen voorgangers uit, maar benaderen ieder deel alsof het de eerste is. De gebruikte technieken zijn altijd state-of-the-art zodat ook verwende gamers nog verast worden op het gebied van gameplay en graphics. Ook op het gebied van scripts en stemacteurs nemen de makers alleen genoegen met ware excellentie. Een GTA-game spelen staat garant voor een unieke interactieve spelervaring. Er is geen spel dat zoveel vrijheid en mogelijkheden biedt.

2. Waar voor je geld
Behalve de technische en verhaalsaspecten, zitten er zoveel activiteiten in een GTA-game, dat spelers er gemakkelijk 100 uur aan kunnen besteden zonder dat het saai wordt. Auto’s stelen, helikopters vliegen, motorracen, daten met mooie vrouwen, overvallen plegen, ingame games spelen, pizza’s bezorgen, base jumpen, een bendeoorlog beginnen…. Het houdt niet op.
Daarnaast is de stad helemaal volgestouwd met verassingen voor spelers die alle hoeken en gaten willen verkennen. In Grand Theft Auto: Vice City – het op Scarface gebaseerde deel – is bijvoorbeeld in een huis de douche te vinden waar de beruchte kettingzaag scene van Scarface zich afspeelde. Gamers die het spel kopen, worden dus meer dan voldoende beloond voor hun aankoop.

3. Een cult sausje
De misdaadwerelden van GTA waarin je je als speler bevindt, zijn doordrenkt van popcultuur. De muziek, de kleding, de fictieve merken… het zou allemaal uit een Tarantino-film kunnen komen. De fans van GTA, houden doorgaans van de misdaadfilms die aan de basis staan van deze games. Zo is GTA: Vice City gebaseerd op Scarface, één van de populairste cult films aller tijden. De acteurs die in de spellen de stemmen verzorgen, zijn ook vaak afkomstig uit gangster klassiekers. Denk aan Ray Liotta, Samuel L. Jackson en Michael Madsen. Hiermee heeft Rockstar North een grote groep fans weten te binden.

Het succes van GTA wordt verder vergroot door:

4. Verhalen delen
Zodra je klanten verhalen gaan uitwisselen over je producten, heb je het beste marketinginstrument ter wereld in handen. De interactieve wereld van GTA, maar ook de missies die je als speler uitvoert, bieden hier alle mogelijkheden toe. ‘Er stond een mannetje te pissen bij die ene missie, en toen heb ik met een machete zijn hoofd afgehakt’. Gamers delen graag hun gewelddadige prestaties met elkaar, en de nieuwste GTA-spellen bieden hier ook nog eens vele online opties voor, zoals het filmen van je gruwelijkste misdaden en waanzinnigste stunts.

5. Anticipatie creëren
Een uitgekiende marketing campagne, zorgt er steeds voor dat gamers al lang van te voren lekker worden gemaakt. In korte trailers worden hints gegeven voor karakters en verhaallijnen, terwijl de fans zien wat voor prachtige en realistische omgevingen de makers nu weer hebben samengesteld. De trailers gaan uiteraard direct viral. Hoe dichter bij de release datum, hoe meer er wordt weggegeven. Gevolg: liefhebbers kunnen niet meer wachten het spel te kunnen spelen en de nieuwe mogelijkheden te verkennen.

En dat kan nu! Maar alleen op de Playstation 3 en X-Box 360. PC-gamers (zoals ik, snik) moeten nog een tijdje wachten.

Icon 4 - V