Now Playing




Advertenties

Weblog van redacteur J. Kleyngeld

Fragmenten uit het Schemerland is het resultaat van 10 jaar bloggen over met name economie, filosofie en populaire cultuur. Er verschijnen nog regelmatig blogs. Daarnaast houd ik me bezig met de volgende thema’s en platformen:
>> Bedrijfseconomie via FM.nl, CFO.nl en AccountantWeek.nl;
>> Filosofie/wetenschap via Mentaal-Universum.nl
>> Voor film kun je terecht op FilmDungeon.com (deze site is geheel statisch, maar er zijn veel inspirerende artikelen te vinden over cult, genre en exploitatie films).

In het archief van deze weblog vind je een grote verzameling blogs, essays en verhalen. Neem vooral wat fragmenten tot je voordat je weer verder trekt de wijde cyberwereld in.

— Jeppe Kleyngeld

Dungeon Classics #3: Enter the Dragon

FilmDungeon’s Chief Editor JK sorts through the Dungeon’s DVD-collection to look for old cult favorites….

Enter the Dragon (1973, Hong Kong / USA)

Director: Robert Clouse
Cast: Bruce Lee, Jim Kelly, John Saxon, Kien Shih
Running Time: 102 mins.

Enter the Dragon isn’t much of a movie. EXCEPT it is one of the GREATEST martial arts movies EVER. Sadly, it is also Bruce Lee’s penultimate film. He plays secret agent Lee who enlists on a mission to infiltrate a martial arts tournament of epic proportions. It is held on an island near Hong Kong and organised by Han, a former member of Lee’s shaolin temple who has gone renegade. Obviously this dweeb is no match for Lee’s deadly technique. Nor are his henchman, including the ‘Beast from the East’ Bolo Yeung. Many memorable fight scenes (choreographed by Lee himself!) follow. And the spectacle ends with the duel of duels: the mirror room fight!! It is an unforgettable piece of cinema. I got a huge kick out of it when I was young, and still do. This classic hasn’t lost any of its greatness. So do yourself a BIG favor and don’t miss this one.

Mentaal-Universum.nl (werk in uitvoering)

Mentaal-Universum.nl is een webplatform dat de mentale aard van de realiteit uitlegt.

In een droom is alles wat je waarneemt een constructie van je eigen geest. Wat nou als dit in je wakkere leven ook zo blijkt te zijn? Een verschil is wel dat je geest in de ‘echte’ wereld niet alleen van jou is, maar onderdeel van een alomvattend superbewustzijn. Het mentale universum vervangt één objectieve buitenwereld door een lappendeken van miljarden, subjectieve werelden van levende wezens. Werelden die door een gedeeld, non-lokaal bewustzijn met elkaar zijn verbonden.

Het idee van een wereld binnen bewustzijn, met geest als ultieme werkelijkheid, is niet nieuw. In de filosofie heet dit idealisme. In het hedendaagse Westen is echter de tegenhanger – het materialisme, de filosofie die alles terugvoert op materiële, kwantificeerbare grootheden – de dominante opvatting geworden. Die positie heeft het materialisme vooral te danken aan het grote succes van moderne wetenschap en Darwins evolutietheorie in het verklaren van een indrukwekkend aantal natuurlijke fenomenen.

Toch is deze zienswijze niet zonder problemen. Het vinden van een plausibele verklaring voor bewustzijn vanuit materialisme is tot de frustratie van de neurowetenschap niet gelukt. Met de opkomst van kwantummechanica in de jaren’ 20 van de vorige eeuw, waarbij het lijkt alsof subatomaire deeltjes ‘reageren’ op waarneming, is bovendien de subjectieve geest reeds de natuurkunde binnengedrongen. Dit tot de ontzetting van de natuurkundigen van die tijd die tot dan hadden verondersteld de natuur te kunnen bestuderen als externe, objectieve realiteit. Nu bleek de waarnemer ineens een fundamentele rol te hebben in het tot stand brengen van die realiteit.

Omdat de natuurkunde geen rationele oplossing kan vinden voor het zogeheten meetprobleem in de kwantummechanica, hanteren de meeste fysici een beleid van shut up and calculate en laten ze de metafysische implicaties over aan filosofen. Die zijn echter zelf vaak van de materialistische school en proberen bewustzijn weg te zetten als illusie (Daniel Dennett) of emergent fenomeen uit het brein (John Searle). De veronderstelde connectie tussen kwantummechanica en bewustzijn doen de materialisten meestal af als te belachelijk om zelfs maar te overwegen. De enkeling in de wetenschap die dit standpunt nog durft te verkondigen wordt al snel weggezet als charlatan en beoefenaar van pseudowetenschap.

Toch laat het beroemde tweespletenexperiment heel duidelijk zien wat er gebeurt wanneer je de waarnemer scheidt van de externe wereld op subatomair niveau: de manifeste buitenwereld verdwijnt dan in een vage waas van wiskundige waarschijnlijkheden. Dit duidt op een non-dualistische realiteit waarin de waarnemer en het waargenomene twee kanten van dezelfde medaille zijn. Wanneer we kwantummechanica letterlijk nemen als beschrijving van de realiteit, lossen we alle grote contradicties in de wetenschap op en zijn we hard op weg naar een holistisch begrip van de kosmos.

Ik ben Mentaal-Universum.nl begonnen voor diegenen die geïnteresseerd zijn in een dergelijk nieuw (of liever hernieuwd) paradigma in de filosofie en wetenschap. Zoals de titel al aangeeft is het uitgangspunt dat we werkelijk in een mentale wereld leven waarin wij levende wezens een directe rol hebben in het manifesteren van de fysieke werkelijkheid. In deze visie bestaan objecten die we observeren in de buitenwereld niet in definitieve staat, maar krijgen ze pas in onze waarneming een positie in ruimtetijd en kwaliteiten als kleur, geur, vorm en structuur. Ook voor ons levende wezens zelf geldt dat wij niet intrinsiek ‘echt’ zijn, maar manifestaties vanuit een diepere, verborgen dimensie die bestaat uit oneindige informatievelden en subtiele energie. Dat is de natuur zoals hij echt is, alleen kunnen we hem zo niet waarnemen. Wat we te zien krijgen is een gebruikersinterface van de natuur, maar niet de ware onderliggende realiteit.

De filosofische grondslag van dit nieuwe wereldbeeld is natuurlijk het idealisme, ontwikkeld door o.a. Berkeley, Kant en Schopenhauer en het neutraal monisme van Spinoza. Ook de bekende natuurkundige Erwin Schrödinger (van de beroemde kat die zowel dood als levend tegelijkertijd is) onderschreef Advaita Vedanta, een spirituele traditie die sterk lijkt op idealisme. Hij zei dat “verscheidenheid alleen maar schijn is en dat er in werkelijkheid slechts één geest is.”

Wetenschapper Robert Lanza heeft in zijn boek Biocentrism (2009) het idealistische gedachtegoed onderbouwd met de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Met zijn theorie van een fundamenteel levend universum legt hij uit hoe realiteit een proces is dat tot stand komt door de interactie van geest en materie/energie in superpositie (wolk van waarschijnlijkheden). Met zijn theorie lost Lanza de tegenstrijdigheden op tussen speciale relativiteit en kwantummechanica, geeft hij een verklaring voor de perfecte afstemming van de constanten van de natuur op het leven, en legt hij uit hoe ruimte en tijd niks anders zijn dan instrumenten van de geest om alles aan elkaar te knopen. Een idee van Immanuel Kant dat nu wetenschappelijk goed te onderbouwen is.

De kwantitatieve psycholoog Donald Hoffman heeft een vergelijkbare visie ontwikkeld (bewust realisme) en heeft zichzelf tot doel gesteld dit kwantificeerbaar te maken middels een wetenschappelijk valideerbaar, wiskundig model. Hiermee hoopt hij uit te leggen hoe alles – inclusief ruimte, tijd en materie/energie – tot stand komt door de interactie van bewuste agenten. Wanneer hij hier in slaagt zou hij de geschiedenis in kunnen gaan als de wetenschapper die het lichaam-geestprobleem heeft opgelost, het moeilijkste probleem in de filosofie dat al speelt sinds Plato. Al zal het verkrijgen van brede acceptatie voor het bestaan van immaterieel en non-lokaal bewustzijn misschien nog moeilijker blijken dan het kwantificeren ervan. Een paradigmaverschuiving van dit formaat gaat wel minimaal een generatie of twee overheen.

Er zijn naast Lanza en Hoffman nog een aantal andere wetenschappers die de status quo uitdagen, zoals de groep van het manifest voor post-materialistische wetenschap. Op Mentaal-Universum.nl komen deze bewustzijn-activisten uitgebreid aan bod en zal ik in losstaande essays het mentale universum verkennen en de implicaties duiden voor ons denken over realiteit, betekenis, cultuur, leven en dood.

© Jeppe Kleyngeld, augustus 2019

Once Upon a Time in… Hollywood (recensie)

——– let op: spoilers ——–

Een nieuwe Tarantino film is een event. Dat begint al met de aankondiging: ‘de negende film van… ‘ De man beheerst marketing al net zo goed als filmmaken.

Op het eerste gezicht is Once Upon a Time in… Hollywood een typische Tarantino-film. Een liefdesverklaring aan het Hollywood uit zijn jeugd in 1969. En met sterren die eerder in zijn films hebben gespeeld, zoals Leonardo DiCaprio (Django Unchained) en Brad Pitt (Inglourious Basterds). Toch zijn er een aantal verschillen met zijn eerdere werk. Zo is het kenmerkende ultrageweld gereserveerd voor de laatste vijftien minuten. En heeft de film in feite geen plot…

Dat laatste is te verklaren door het feit dat Tarantino het ‘verhaal’ eerst vijf jaar lang heeft geprobeerd als roman te ontwikkelen. Voordat het uiteindelijk “werd wat het wilde worden”, aldus de schrijver-regisseur in een interview met Esquire. Het is vooral een karakterstudie en tijdsbeeld geworden. Drie personages (twee fictieve en één echte) staan centraal die de drie sociale lagen van Hollywood vertegenwoordigen.

DiCaprio speelt Rick Dalton, een oude western televisiester die nooit succesvol de stap naar films heeft gezet. Brad Pitt is zijn stunt double Cliff Booth, iemand wel in Hollywood werkt, maar geen noemenswaardige carrière – en dus sociale status – heeft. En tot slot, Margot Robbie als up-and-coming actrice Sharon Tate die naast Dalton woont. Als verloofde van de hotste regisseur van dat moment, Roman Polanski, is zij op weg het helemaal te maken in Tinseltown.

Net als in Pulp Fiction volgt de film de gebeurtenissen die de personages gedurende een aantal dagen meemaken. Maar anders dan in Tarantino’s doorbraakfilm zijn deze dagen niet heel veelbewogen. Op de eerste dag heeft Dalton een meeting met Hollywood-agent Marvin Schwarz (fijne bijrol van Al Pacino) die hem probeert te verleiden naar Italië te gaan om in spaghettiwesterns te spelen. De onzekere acteur is ervan overtuigt dat zijn carrière voorbij is en zijn positief ingestelde vriend Cliff troost hem. Sharon Tate bezoekt ‘s avonds een feestje in de Playboy Mansion waar de echte sterren van dat moment aanwezig zijn.

Op dag 2 speelt Dalton een slechterik in een western en volgen we de ups en downs van een vrij gewone draaidag. Wie denkt dat Hollywood alleen maar glamour is, krijgt hier wel even een reality check van de regisseur. Ondertussen onderzoekt de werkloze Cliff een oude film ranch aan de rand van Hollywood waar de Manson familie zich schuilhoudt. Deze doorgeslagen hippies zullen zoals verwacht een bepalende rol in de climax van de film spelen (maar ook zoals verwacht, zal dat op een hele andere manier gaan dan in het echt).

Sharon Tate rijdt tijdens deze dag rond door de stad en bezoekt een film waar ze in speelt: The Wrecking Crew. Ze lijkt een soort droomkarakter te zijn die rondzweeft tussen de ‘echte’ personages Rick en Cliff. In Hollywood wordt fictie realiteit en omgekeerd. Dat wordt helemaal duidelijk in deel 3 (en dag 3) van de film: 8 augustus 1969, de dag dat Hollywood haar onschuld verloor. Enige kennis van de Manson-moorden is hier wel nodig, want Tarantino legt bijna niks uit over de sekteleider en zijn intenties. Manson is zelfs slechts een edelfigurant in de film. En het plan van zijn volgelingen wordt in twee zinnen uit de doeken gedaan: Het huis van Tate binnendringen en iedereen vermoorden. Het op het werk van de duivel laten lijken…

Van Inglourious Basterds weten we dat Tarantino in staat is de geschiedenis (ten goede) te veranderen in zijn scripts. In die film werden Hitler en de volledige SS vermorzeld. In OUATIH haalt hij dezelfde truc uit, want – de grote verrassing – de moordzuchtige hippies lopen het huis van Dalton binnen in plaats van dat van Tate. Dit loopt slecht voor ze af. Cliff beheerst de kunst van geweld heeft hij eerder tijdens een matpartij met Bruce Lee gedemonstreerd. En Dalton veracht hippies die ‘zijn’ Hollywood aan het transformeren zijn. Bovendien heeft hij nog een souvenir uit één van zijn vroegere B-films in zijn schuurtje hangen. En zo eindigt OUATIH niet met het horrorbeeld van een vermoorde zwangere Tate, maar met de eerste ontmoeting tussen haar en Dalton. De bloedmooie actrice leeft en de B-acteur krijgt misschien kans op een carrière-doorstart. ‘Het gebeurde in Hollywood’.

Tarantino heeft duidelijk enorm veel plezier gehad in het uitdenken van Rick’s fictieve filmcarrière. Evenals in het schitterend hercreëren van het Hollywood uit zijn jeugd. Er liggen vast en zeker Oscarnominaties in het verschiet voor productie-ontwerp, kostuums, geluid en camerawerk. Voor kijkers met minder affiniteit met filmgeschiedenis zal dit ongetwijfeld geen favoriete Tarantino-film zijn. Hier heeft de maestro lak aan: hij doet wat hij leuk vindt. Dat blijkt ook uit de bizarre keuze voor zijn tiende, en naar verluidt laatste, film: een Star Trek Motion Picture. Zo gaf hij onlangs te kennen in een interview met Algemeen Dagblad.

We zullen de man en zijn culturele bijdragen enorm missen. Net als in Once Upon a Time in… Hollywood, is de filmindustrie opnieuw drastisch aan het veranderen. Met de opkomst van streaming services worden de klassieke filmproducties, zoals Tarantino ze maakt, een bedreigde diersoort. Daarom een les, zoals die van Cliff zou kunnen komen: geniet van wat je hebt zolang het er nog is. Voordat je het weet is het voor altijd verloren.