De formatieve jaren van David Lynch

“David, het lijkt me het beste als jij geen kinderen neemt”. Dat zei zijn vader tegen hem nadat hij hem een kelder vol met rottend fruit en ontbindende muizenlijken had laten zien.

Het was één van de drie bepalende momenten tussen zijn vader en David Lynch, de schilder en filmmaker die na zijn cultdebuut ‘Eraserhead’ bekendheid verwierf met zijn donkere, bizarre droomachtige films en kunst. ‘David Lynch: The Art Life’ is een intiem portret van de kettingrokende surrealist.

Een tweede herinnering aan zijn vader vond plaats toen Lynch een studio huurde die zijn vader voor de helft betaalde. Hier beoefende hij zich in de schilderkunst (“ik wist dat mijn werk waardeloos was, maar ik probeerde iets te vinden”). Toen zijn vader te kennen gaf dat David ’s avonds 11 uur thuis moest zijn kregen ze enorme ruzie en verklaarde zijn vader dat David ‘geen onderdeel meer was van de familie’. Iets later belde de kunstenaar waarvan hij de studio huurde zijn vader op en vertelde hij hem dat David heel erg serieus aan het werk was en absoluut niet aan het klootviolen. Daarna kon hij zo lang wegblijven als hij wilde.

De derde herinnering vond plaats in L.A. waar David aan de filmacademie studeerde. Hij kon gebruik maken van hele grote stallen waar hij gedurende vier jaar werkte aan zijn eerste lange, experimentele speelfilm ‘Eraserhead’ (1977). Zijn vader en broer kwamen langs en zeiden: ‘stop met de film. Je hebt nu een kind* om voor te zorgen en het gaat toch niet gebeuren.’

Dit raakte hem diep, te meer omdat hij niet van plan was om te stoppen. ‘Eraserhead’ was zijn gelukkigste ervaring in film. Hij kon een wereld uit zijn verbeelding bouwen voor nauwelijks geld. Rond de stallen stonden fabrieken die de donkere, industriële droomwereld van ‘Eraserhead’ in zijn verbeelding deden ontwaken.

Bij de studie naar succesvolle filmmakers kom ik altijd op dezelfde elementen die het succes veroorzaken:
– Een bijzonder talent en een bijzondere geest.
– Een enorme passie voor iets en daar volledig in opgaan en er heel heel veel tijd in steken.
– Ze laten zich door niemand tegenhouden, ook niet door zichzelf.
– Fouten maken is goed. Lynch werkte eens twee maanden aan een animatie en ontdekte toen dat hij niks had opgenomen. Maar hij hield er wel een idee voor een short aan over (‘The Alphabet’). Je eerste productie kan niet goed zijn. Maak dus vooral een slechte film om van te leren.
– Toeval: Lynch maakte een korte film en iemand met invloed zag er wat in. Hij kreeg toen een toelage voor zijn volgende project. “Dat veranderde alles…”

* Ten tijde van de opmerking van zijn vader over het ‘geen kinderen krijgen’ was Lynch zijn toenmalige vriendin net zwanger.

Advertenties

Lucid Dreaming

Onlangs heb ik m’n eerste, korte ‘lucid dream’ meegemaakt; een droom waarin je je ervan bewust bent dat je droomt en waarin je min of meer zelf bepaalt wat je gaat doen en met wie. Ik liep over een grasveld, en besefte opeens dat ik droomde. Toen was ik aan het zweven zoals ik wel vaker doe in dromen. Dit koos ik niet zelf, maar ik besloot dat ik het wel tof vond om te zweven. Ik dacht ook; ‘wat zal ik eens gaan doen in deze droom?’ Ik stak drie joints tegelijk op (wederom niet bewust besloten) en moest lachen. Al deze tijd bleef ik me er bewust van dat ik droomde. Toen voelde ik me wat eenzaam worden en daar verschenen Loesje en Rosa. Ik omhelsde Rosa en mijn geest slipte langzaam terug weer in het onderbewuste. Dit was een korte lucid dream die naar meer smaakte. Dankzij mijn neefje Quinten heb ik tips hoe ik mijn geest hiertoe kan trainen:

1. Een droomjournaal bijhouden waarin je dromen en de emoties die je voelde meteen na het ontwaken noteert.
2. Vraag jezelf elke paar uur als je wakker bent; droom ik nu? Met genoeg oefening, ga je dit jezelf ook in dromen afvragen.
3. Herhaal voor je gaat slapen: ik zal me er bewust van zijn als ik droom. Blijf dit herhalen totdat je bewustzijn langzaam overgaat in slaapmodus.
4. Leer droomsignalen herkennen. Lees door je journaal en zoek naar droomsignalen: situaties of gevoelens die je zou kunnen herkennen als je droomt. Voor mij is door de lucht zweven er zo een.
5. Overweeg een lichtalarm aan te schaffen. Lichte stimulansen tijdens REM-slaap, zoals licht of geluid, kunnen de dromer ervan bewust maken dat hij droomt.

Via: http://www.wikihow.com/Lucid-Dream

Doodsvonnis

Vannacht had ik een angstaanjagende droom. Een zekere dr. de Kruijk (Loesje’s oude neuroloog, grappig hoe in dromen fantasie en herinneringen door elkaar lopen) vertelde me dat ik dodelijk ziek was. Het enige wat ze nog konden doen was …………………… ……………………….(ik hoorde hem niet meer). Toen ik thuis was, was de enige conclusie die ik met deze onvolledige informatie kon trekken dat ik niet meer lang te gaan had. Toen moest ik dat nieuws gaan vertellen aan mijn vrouw en mijn ouders. En dat was misschien nog erger dan het nieuws zelf.

Het is niet zo gek dat ik juist vannacht die droom had; ik had gisteravond fragmenten gezien uit ‘Over mijn lijk’ waarin de slechts 18-jarige Matthijs afscheid moest nemen van het leven en zijn familie. Ik kon het laatste bezoek van presentator Valerio aan Matthijs niet aanzien en heb het uitgezet, maar het zaadje voor mijn levensechte nachtmerrie was gelegd. Uiteindelijk zijn we allemaal terminaal. De enige vraag is wanneer we gaan.

Waarom zijn mensen zo bang voor de dood? Een belangrijke reden van voor mij is afscheid te moeten nemen van mijn familie en de gedachte dat mijn dochter op moet groeien zonder mij. Ook ben ik gewoon nog niet klaar met mijn leven. Volgens Ernest Becker (schrijver ‘The Denial of Death’) is angst voor de dood de meest fundamentele drijfveer van mensen en is onze strategie hoe we met deze angst omgaan de reden dat we een beschaving hebben opgebouwd. Alle menselijke prestaties komen voort uit onze doodsangst (een soort tegengif tegen deze death anxiety), maar ook conflicten zoals oorlog komen eruit voort, aldus Becker. Vele psychologen zijn het met hem eens.

En wat is de betekenis van het leven? Ik heb al twee keer zo lang geleefd als de dappere Matthijs, dus ik kan mijn leven wat dat betreft al bijzonder geslaagd noemen. Maar wat zou je tegen mij – of tegen een ieder die een doodvonnis heeft gekregen – kunnen zeggen over de betekenis van het leven? Waar is het allemaal goed voor? Een antwoord komt van psycholoog en concentratiekamp-overlever Viktor E. Frankl in zijn boek ‘Man’s Search for Meaning’. Als het noodlot toeslaat en je verplicht moet wachten op de dood, kun je er nog altijd voor kiezen hoe je die dood tegemoet treedt. Die innerlijke vrijheid kan niemand je afnemen – ook de beulen in het concentratiekamp niet. En dat – op zichzelf – is al betekenis genoeg.

En toen werd ik wakker; ik ga niet dood. Maar ik blijf leven alsof dat wel zo is.

Doodsvonnis

Zijn dromen echt de sleutel naar het onderbewustzijn?

Alle dromen zijn wensvervullingen. Dat beweert Sigmund Freud althans in zijn boek ‘The Interpretation of Dreams’. Jaren later schijnt hij echter ook heel andere typen dromen beschreven te hebben.

Het boek heb ik geprobeerd te lezen, maar het is vrij ingewikkeld. Daarnaast is het taalgebruik uit 1899 wat lastig te interpreteren. Ik heb het dus niet uitgelezen, maar wat ik ervan geleerd heb is heel interessant. Volgens Freud vindt wensvervulling in dromen plaats wanneer driften door het ego onderdrukt worden. Deze onderdrukking kan te maken hebben met schaamte of schuldgevoel.

The Interpretation of Dreams

In dromen kunnen de behoeften alsnog bevredigd worden. Maar het onderbewustzijn moet ze eerst ‘coderen’ om ze als het ware het bewustzijn in te smokkelen. Daarom zijn dromen vaak vreemd en lijken ze soms totaal onzinnig. De codering bestaat volgens Freud meestal uit gebeurtenissen of gedachten van de afgelopen dag. Kortom, dromen zijn de stiekeme representaties van het beest in de mens. Met deze theorie kunnen dromen gebruikt worden om het onderbewustzijn te doorgronden. Een behoorlijk fascinerend idee moet ik zeggen. Ik heb het eens los gelaten op mijn droom van afgelopen nacht.

De droom
Ik droomde dat een indringer het op me had voorzien. Hij was al bij me thuis geweest en ik wist dat hij zou terugkomen. Wat hij precies van plan was weet ik niet, maar het was sowieso iets kwaads en ik was erg bang voor hem. Hij had veel weg van Simon, een zeer nare jongen die altijd kinderen pestte in mijn oude buurt, waaronder mij en mijn vriendjes. De droom speelde zich dan ook af in mijn ouderlijke huis en tuin.

In het eerste deel van mijn droom liet ik me mentaal terroriseren door deze Simon. Hij was nog niet eens teruggekomen, maar ik was volop met zijn terugkeer bezig. Ik had me verschanst met enkele wapens. Angstig wachtte ik tot hij zou komen. Maar toen veranderde ik van gedachten. Ik besloot een hamer te pakken en een val op te zetten. Zodra hij zijn kop door de schutting zou steken zou ik hem in één klap doodslaan.

De interpretatie
Het Simon-achtige terreurfiguur heeft mijn droom overleefd. Dat wil zeggen, ik ben wakker geworden voordat ik hem dood heb kunnen slaan. Wat speelt er in mijn leven dat deze droom kan hebben opgewekt? Ik had vanmorgen niet lang nodig om te bedenken wat het was (en zo moet het ook gaan, want dromen vergeet je binnen de kortste keren. Bescherming van het ego?)

Mijn ouders zitten momenteel voor zes weken in Australië. Ze runnen een webshop en m’n pa had me gevraagd een aantal dingen op te sturen naar klanten. In twee gevallen heb ik het verkeerde gestuurd, en in reactie hierop schreef mijn vader ‘je hebt er wel een zooitje van gemaakt’. Dit kwam in eerste instantie vervelend bij me binnen.

Ik heb gereageerd door hem te wijzen op zijn eigen onduidelijke instructies, maar ik heb mijn ouweheer niet een verbale tik om zijn oren gegeven. Dit is een oud probleem van me waar ik ook voor in behandeling ben geweest; geen grenzen voelen, alles maar een beetje laten gaan, soms over mee heen laten lopen. Ik vind het moeilijk hier bij stil te staan. Laat staan het op te schrijven en te publiceren. Wanneer je het lastig vindt om op zo’n open manier over iets te praten of schrijven, kan dat betekenen dat er schaamte zit en dat het probleem zijn toevlucht heeft gezocht in het onderbewustzijn. Dat mijn droom zich rond mijn ouderlijk huis afspeelde is een duidelijke link met de mail van mijn vader die dag.

Mijn droom kan ik daarom interpreteren als wensvervulling. In mijn droom heb ik namelijk wel besloten een tik uit te delen in plaats van het erbij te laten zitten. Ik voel nu heel sterk de neiging om uit te leggen en nuanceren dat mij pa geen verbale tik verdiend had, maar dat hoort bij mijn passiviteitsproblematiek.

En waarom kwam het in mijn droom in de vorm van een vijandige indringer? Ik had die avond met Loesje ‘The Walking Dead’ gekeken waarin een mogelijk gevaarlijke vrouw probeerde binnen te dringen in het kamp van de overlevenden van een zombie apocalyps.

Conclusie, ik zie wel wat in deze theorie van Freud. Dromen kunnen ons wel degelijk dingen laten zien als we er voor open staan. Daarnaast is het gewoon cool om eindelijk een instrument te hebben om iets dat voorheen ongrijpbaar was nu soms te kunnen vangen. Dit was m’n eerste grote vangst sinds ik het boek gelezen heb en ik hoop er nog veel aan toe te voegen.