Book: Peter Jackson & the Making of Middle-Earth

The Lord of the Rings trilogy has been the biggest movie event of my generation. By far. Strange to think that it almost didn’t happen. An initial 200 million dollar budget for the director of splatter horror Bad Taste (one of my favorites), was too much of a risk for any Hollywood studio to take. Then Bob Shaye, CEO of New Line Cinema, took a giant leap of faith….

Ian Nathan’s Anything You Can Imagine describes Peter Jackson’s heroic quest that started more than 20 years ago. After he had completed Heavenly Creatures – a critical success that showed he could handle an emotional story – and ghost movie The Frighteners – that lead to the foundation of special effects houses Weta Digital and Weta Workshop in New Zealand – the now hot director selected Rings as one of his new projects to pursue (the others were new versions of two ape classics: King Kong and Planet of the Apes).

Development of The Lord of the Rings started off at Miramax, together with the notorious Weinstein brothers who approached the project with numerous Tony Soprano tactics. Especially Harvey. Problems arose when the Weinsteins couldn’t raise more than 75 million dollars for the initial plan of a two movie adaptation which wasn’t nearly enough. After Jackson understandably refused to make it into one large movie, the Hollywood mogul and Kiwi director had a fall out. Then Jackson’s US manager Ken Kamiss negotiated with Harvey Weinstein and they got four weeks to strike a deal with another studio. This became the now legendary deal with New Line Cinema, who gambled the studio’s future on the project. It was New Line’s Bob Shaye who suggested they make it into three rather than two movies. The Weinsteins got a great bargain out of it: big time profits and their names on the movies’ credits.

So began the longest and most exhaustive production in the history of motion pictures. No studio had ever attempted to shoot a whole trilogy in one go, for good reasons. “Had we known in advance how much we would have to do, we would have never done it”, said Jackson. But a strong passion and drive by the entire cast and crew to bring Tolkien’s world to the big screen in the best possible way they could, eventually lead to a glorious result. Nobody expected it to become that good.

I remember being completely blown away at every screening back in 2001, 2002 and 2003. These movies are absolutely perfect. The first time I saw the fellowship march on Howard Shore’s brilliant score. The wondrous Gollum crawling into frame in the beginning of The Two Towers. The Rohirrim’s epic assault at the Pelennor Fields… And so many other magic moments forever branded in the collective cinematic consciousness. Jackson gave me and my generation a cinematic experience that could match, or even exceed, the excitement of the original Star Wars trilogy.

In The Two Towers, when Gandalf returns from death, he explains to his baffled friends: “I have been sent back until my task is done.” These words are not directly from Tolkien, but from screenwriters Fran Walsh, Peter Jackson and Philippa Boyens. They emphasized fate as one of the core themes of the story: “Bilbo was meant to find the ring. In which case you were also meant to have it. And that is an encouraging thought.” However pragmatic these New-Zealanders may be, fate was their compass in making those movies. Many chance encounters paved the way, major obstacles arose during production, but they overcame them all. It took the toughness of the bravest of hobbits to drive this one home. Even the conservative Academy didn’t fail to notice what they accomplished, and The Return of the King was awarded 11 major Oscars (except those for acting, the outstanding ensemble cast made it tough to single out any one actor).

Years later, fate lead to Jackson directing The Hobbit and so he had the ‘once in a lifetime experience’ twice (but there won’t be a third time, he has said). Jackson and his loyal team never expected to make better movies than Rings. They made The Hobbit to satisfy the fans. And they did for most part. To them, Jackson is a hero. A maverick filmmaker with an unique vision and the drive and mental toughness to accomplish things previously undreamed of. Jackson and his fellowship of collaborators reminded Hollywood on how to make really major cinema. They also put New-Zealand firmly on the map as country where movies and special effects are dreamt up.

Because special effects are Jackson’s big thing. He discovered the magic of filmmaking when he was nine years old and saw the original King Kong on television. Since that moment, he worked non-stop on creating special effects in his garage and eventually he completed a whole movie (Bad Taste) which became a cult hit. However successful his career got since, he never stopped aiming to satisfy that nine year old boy. In making The Lord of the Rings, he focused on making movies that he would enjoy himself. Even though he is a brilliant, technical craftsman and storyteller, his youthful energy is what really catapults his films from merely good to terrific.

With The Lord of the Rings, he wrote movie history. Anything you can imagine perfectly captures this history of how an outsider succeeded wildly in Hollywood. Much like the heroes of his story, he did it by staying true to himself. He may not have had to face the horrific challenges Frodo had, but at times it certainly came close. Sometimes you need an unlikely hero to change the course of history. And very much like his protagonist Frodo Baggins, Peter Jackson certainly fits that bill.

Advertenties

10 filosofische aforismen (Het bed van Procrustes)

Een aforisme is een korte, bondige uitspraak, vaak niet meer dan een regel lang. Aforismen zijn vaak grappig, paradoxaal en/of absurd en bevatten vaak een boodschap van wijsheid.

Over de werken van Nassim Nicholas Taleb schreef ik eerder:
Misleid door toeval
De Zwarte Zwaan
Antifragiel

Het Bed van Procrustes is een ander soort boek, namelijk een verzameling aforismen. Het thema is het Procrustesbed, vernoemd naar de wrede Griekse herbergier Procrustes die ledematen van zijn gasten afhakte of uitrekte zodat ze in zijn bed pasten. Wanneer wij stuiten op de grenzen van onze kennis creëren we vaak ook zulke Procrustesbedden door het leven en de wereld in heldere, handzame ideeën, reductionistische categorieën, specifieke vocabulaires en voorverpakte verhalen te persen, wat bij tijd en wijle gevaarlijke consequenties heeft (lees De Zwarte Zwaan).

1. In de wetenschap moet je de wereld begrijpen; in het zakenleven moet je anderen de wereld verkeerd doen begrijpen.

2. In de natuur herhalen we nooit dezelfde beweging; in gevangenschap (kantoor, fitnesscentrum, woon-werkverkeer, sport) is het leven slechts RSI; geen toeval.

3. Er is geen tussenfase tussen ijs en water, maar er is er wel een tussen leven en dood: loondienst.

4. De eerste die ‘maar’ zegt, verliest de discussie.

5. Bijna iedereen die betrapt wordt op een logische denkfout beschouwt die als een ‘verschil van inzicht’.

6. Boeken zijn het enige medium dat nog niet is gecorrumpeerd door het profane; bij al het andere dat je voor ogen krijgt, word je gemanipuleerd door reclame.

7. Het tegenovergestelde van succes is niet falen, maar namedropping.

8. Je kunt bepalen hoe oninteressant iemand is door hem te vragen wie hij interessant vindt.

9. Preoccupatie met effectiviteit is het voornaamste obstakel voor een poëtisch, nobel, elegant, robuust en heroïsch leven.

10. Neurobiologisch onderzoek om mensen te begrijpen is als inkt onderzoeken om literatuur te begrijpen.

Ze worden geboren en daarna in een doos gestopt; ze gaan naar huis om in een box te leven; ze studeren door hokjes af te vinken; ze gaan in een doos op wielen naar wat ‘wel’ werk heet, waar ze in een hokje zitten te werken; ze rijden in een doos naar de supermarkt om voedsel in een doos te kopen; ze rijden naar de fitness in een doos om in een hok te zitten; ze praten over ‘niet in hokjes denken’: en wanneer ze doodgaan, worden ze in een kist gestopt. Allemaal dozen, euclidische, geometrisch eenvormige dozen.

Mijn 10 favoriete comics & graphic novels

10. The Punisher

Over the Punisher – oftewel Frank Castle, de ex politieman die maffiosi afslacht als wraak voor de dood van zijn familie – zijn vele boeken gemaakt, maar de uitgave van MAX-comics (onderdeel van Marvel) uit 2004 van schrijver Garth Ennis is een hoogtepunt. Het eerste deel gaat over Castle’s bloederige tijd in Vietnam, en in de delen daarna neemt hij het als vanouds op tegen de maffia en later de IRA. Een heftige, woeste en extreem gewelddadige comic.

09. Star Wars

De personages, werelden, voertuigen en ruimteschepen van Star Wars lenen zich perfect voor het stripmedium. Nu zijn er ontelbaar veel (strip)boeken verschenen van het Star Wars Expended Universe, maar de stripversies van de heilige trilogie van Marvel zijn de enige die er voor mij echt toe doen. Perfectere verhalen zul je nergens anders aantreffen en de tekenkunst van deze boeken is werkelijk onovertroffen. Bovendien voegen de dialogen en vertelteksten nog wat details toe die niet in de films zitten. Droom dus lekker weg met Luke Skywalker, Yoda en Darth Vader in de beste trilogie ooit gecreëerd, niet alleen in science fiction, maar in alle genres.

08. Criminal

Criminal’ (2006) is een veel geprezen misdaadserie van Ed Brubaker en Sean Phillips; er zijn inmiddels zeven boeken van uitgebracht. Het zijn losse verhalen, maar vele plaatsen en karakters uit de misdaadwereld komen vaker langs. De verhalen zijn vlijmscherp en de kunst is uniek; het laat zich nergens mee vergelijken. ‘Criminal’ leent zich perfect voor een verfilming, maar of die ooit komt of niet; de boeken zijn zeer zeer zeer goed te pruimen.

07. Transmetropolitan

De toekomstige aarde in sci-fi strip ‘Transmetropolitan’ is een sociale beestenbende vol met freaky hightech shit, zoals mensen omgevormd tot alien-ras, bevroren hoofden tot leven gewekt met nanotechnologie en gedownloade geesten in onsterfelijke wolkachtige verschijningen. In deze wereld zoekt Gonzo-journalist Spider Jerusalem (gebaseerd op Hunter S. Thompson, maar een onvergetelijk karakter op zichzelf) naar rechtvaardigheid. Wanneer pure waanzin aanvoelt als een accuraat beeld van de 23ste eeuw weet je dat de schrijvers/tekenaars iets wezenlijks te pakken hebben. Van deze cult-klassieker verschenen tien hardcover uitgaven ieder bestaande uit zes (meestal op zichzelf staande) verhalen.

06. Watchmen

Alan Moore’s extreem ambitieuze en complexe graphic novel zet de wereld van superhelden compleet op zijn kop. De helden in dit verhaal, dat zich afspeelt ten tijden van de Koude Oorlog, zijn alles behalve feilloos. In 2009 werd ‘Watchmen’ uitstekend verfilmd door Zack Snyder (‘300’), maar de prachtige blauwe huid van de goddelijke Dr. Manhattan ziet er toch het beste uit op de geprinte pagina. Een must-read.

05. Maus

Het waargebeurde levensverhaal van holocaust overlever Vladek Spiegelman – vader van de schrijver/tekenaar van ‘Maus’ – weet diep te ontroeren. De vorm is daarnaast de origineelste ooit. Alle personages zijn dieren: de Joden zijn muizen en de Duitsers zijn katten. De Amerikanen zijn honden en de Polen, dat zijn varkens. Maar ondanks hun dierlijke verschijningsvorm zijn ze allemaal zeer… menselijk. En dat is soms fijn en soms uiterst verontrustend. De wrede onmenselijke horror gebeurtenissen in onder meer Auschwitz komen namelijk ook uitgebreid aan bod en in beeld. Wie zou denken dat een strip in deze vorm zich zo goed zou lenen voor een Holocaust overlevingsverhaal?

04. Batman: The Killing Joke

De ultieme comic book villain krijgt zijn eigen meesterlijke en iconische graphic novel van DC Comics. In het losstaande verhaal uit 1988, geschreven door Alan Moore en geïllustreerd door Brian Bolland, probeert de clown prins van de misdaad te bewijzen dat onder bepaalde omstandigheden iedereen waanzinnig wordt, zelfs zijn aartsvijanden aan de andere kant van de wet: Batman en commissaris Gordon. In zijn meedogenloze plan ontziet hij niets en niemand en dat leidt tot taferelen van ongekende gruwelijkheid en waanzin. Moore en Bolland creëerde met ‘The Killing Joke’ een klassieker, een absoluut meesterwerk in de stripkunst.



03. Sin City

Frank Miller’s sublieme noir verhalen zijn zowel qua inhoud als stijl briljant neergezet. De innerlijke worstelingen van ruige karakters in een wereld bevolkt door moordenaars en prostituees zijn perfect gevat in de (innerlijke) monologen. Verwacht geen genade in deze duistere verhalen over de gevaarlijke fictieve stad ‘Basin City’. In totaal verschenen er zeven delen in de serie (zes verhalen en één boek met gebundelde short stories). De eerste ‘The Hard Goodbye’ met Marv als hoofdpersonage (in de verfilming gespeeld door Mickey Rourke) is nog altijd de beste.

02. Lone Wolf & Cub

Deze Japanse manga klassieker – waarin een samoerai huurmoordenaar door het land trekt met zijn zoontje – werd succesvol verfilmd, maar de 28-delige stripserie is een kunstwerk dat in de geniaal geïllustreerde zwart-wit pagina’s het beste tot zijn recht komt. Schrijver Kazuo Koike en illustrator Goseki Kojima brengen niet alleen de gewelddadige actie op unieke wijze in beeld, maar weten ook diep te ontroeren met de onbreekbare band tussen vader en zoon. De combinatie van bloederige Japanse geschiedenis, Oosterse filosofie, kinetische actie en de tragedie van de verhalen maken dit tot een waar stripmeesterwerk.

01. Storm

‘Storm’ is dé strip waar ik mee opgroeide. De avonturen van de iconische helden Storm, Roodhaar en Nomad heb ik eindeloos herlezen en ze blijven fenomenaal. Gek genoeg is Storm alleen bekend in Nederland en het Verenigd Koninkrijk; de kwaliteit is makkelijk hoog genoeg om internationaal door te breken. Sterker nog, het is briljant. De Britse tekenaar Don Lawrence wist de intelligente science fiction verhalen van de verschillende schrijvers als schilderijen op de pagina’s te toveren. Met ‘De Armageddon Reiziger’ (2001) sloot hij de serie af (dit was deel 22 in de serie). Na zijn overlijden is de draad weer opgepikt, maar voor mij blijven zijn Storms de enige echte. Ware klassiekers die de stripkunst op het niveau van de beste literatuur weten te brengen.

Misleid door toeval

“We favor the visible, the embedded, the personal, the narrated and the tangible. We scorn the abstract”
— Nassim Nicholas Taleb, Fooled by Randomness (2001)

De rol van toeval is veel groter dan we denken. Toen Nassim Nicholas Taleb zijn boek ‘Fooled by Randomness’ had afgeleverd kreeg hij commentaar van succesvolle mensen die zeiden; ‘dus mijn harde werk doet er niet toe?’ Natuurlijk ‘chance favors the prepared‘, maar business boeken die zeggen dat je rijk en succesvol zult worden door de dingen te doen die bestudeerde miljonairs hebben gedaan zijn grote onzin. Hard werken en het nemen van risico’s staan niet gelijk aan succes. Heeft de schrijver ook gekeken op het kerkhof van mislukte ondernemers? Werkten die niet ook hard en namen zij geen risico’s? Wanneer je genoeg handelaren neemt zal er door puur toeval altijd iemand bijzitten met het track record van Warren Buffett. Wij zien alleen de winnaars en krijgen dus een vervormd beeld van de werkelijkheid.

Geluk is vaak vermomd als niet-geluk. Een president wijst successen als banencreatie en economische groei graag aan zichzelf toe. Slechte zaken als inflatie en hoge schulden komen door zijn voorganger. De media dragen hier in belangrijke mate aan bij, want zij zijn gebaat bij kijkcijfers en die krijg je door sensationele soundbites en niet door waarheidsbevinding. Zolang journalisten, met name van radio en televisie, zichzelf vooral zien als entertainers is er weinig aan de hand. Als ze zichzelf te serieus nemen, kan dat zeer gevaarlijk zijn. Als de wereld complexer wordt (wat gebeurt) zoeken mensen naar versimpeling.

Taleb is van mening dat veel professionals betaald krijgen om overal wat in te lezen. In de sector waar hij uit afkomstig is – de wonderlijke wereld van finance – gebeurt dat volop. Beursgoeroes en economen zijn fantasten. Hun succes hangt puur af van hun retoriek, niet van hun testbare bijdragen aan werkelijk succes. Ze lopen geen risico’s met hun voorspellingen over het lot van markten. Prima als vermaak, maar net als bij de journalisten geldt dat je dit ‘lawaai’ niet moet verwarren met kennis, want dat leidt tot idiote beslissingen. Taleb heeft zelf geen mening over hoe markten zich gaan ontwikkelen. Dat is lariekoek als je verstand hebt van de rol van toeval.

In ‘Fooled by Randomness’ ontmoeten we twee handelaren: John en Nero. John verdient meer geld en woont in een groter huis. Hij is ook snobistisch. Nero is een zeer conventionele belegger die veilige opties kiest, zoals overheidsobligaties. Overheden gaan zelden failliet. Wie van de twee handelaren is gevoeliger om op te blazen? John heeft nooit les gehad in kansberekeningen en dat komt hem duur te staan. Hij stond blootgesteld aan een Zwarte Zwaan, een gebeurtenis met een zeer kleine waarschijnlijkheid van uitkomen, maar met een enorme impact. In de high yield bond markt waarin hij actief was had hij in zeven jaar tijd 250 miljoen dollar verdiend, en nu verloor hij 600 miljoen dollar in een paar dagen tijd. Omdat hij een hogere leverage was aangegaan om te profiteren van de bubbel, was nu het verlies ook veel groter. Nero heeft zich ingedekt tegen randomness wat betekent dat hij minder dan John geprofiteerd heeft van de ‘boom’, maar hij komt gemiddeld beter uit.

Dat principe begrijpen maar heel weinig mensen. Onze geesten zijn (intuïtief) niet afgesteld op toeval. We hebben alleen oog voor alles wat gelukt is. Waar vinden we de top 500 lijst met de meest mislukte bedrijven en ondernemers? We krijgen alleen de succesverhalen te zien en wijzen die toe aan vaardigheden en slimme beslissingen. Over succesvolle CEO’s worden biografieën geschreven die hen neerzetten als visionaire leiders, maar Taleb noemt ze ‘empty suits’. Ze hebben charisma en kunnen goed verhalen vertellen, maar het is erg moeilijk om het succes van een bedrijf te relateren aan het kleine aantal beslissingen dat de CEO gemaakt heeft. Gaat het goed met het bedrijf, krijgt de CEO roem en een vette bonus. Gaat het slecht krijgt hij een vertrekpremie van 50 miljoen dollar. Persoonlijk risico loopt de ‘empty suit’ niet.

Ook leren we niet van de geschiedenis. Met de statement ‘dit is nooit eerder gebeurd’ worden risico’s te makkelijk afgedaan als niet relevant. We moeten daarom voorzichtig zijn met empirisch bewijs: het ergste dat in ons leven ooit is gebeurt, is niet het ergste dat kan gebeuren. Dat je duizenden witte zwanen hebt gezien, betekent niet dat alle zwanen wit zijn. Alle zwanen waren wit voor de ontdekking van Australië.

Omdat we sukkels voor toeval zijn en dit ingeboren is, zijn de enige verdedigingsmechanismen dat we hebben tegen de verborgen rol van geluk scepticisme en kritisch denken. Het bedrijven van scepticisme doen we door op kantoor te zitten en ons te realiseren dat we niks weten. In de toekomst lachen we om alles wat we vandaag als waarheid aannemen. We zijn dan wel idioten, maar we hebben tenminste kennis over dat we idioten zijn. Neem wetenschappelijke instituties en alle andere ‘weters’ niet al te serieus.

De kritische denker is daarnaast altijd bereid van mening te veranderen met minimale schaamte. Getrouwd zijn met het verleden kan een groot risico en obstakel vormen. Misschien is een psychopaat daarom potentieel een succesvolle zakelijke beslisser. Omdat de amygdala van de psychopaat beschadigd is, heeft hij/zij geen emotionele attachment aan zijn positie en kan het dus onmiddellijk loslaten als dat rationeel het beste is.

Mensen zijn geneigd om allerlei verklaringen te verzinnen voor waarom dingen gebeuren. Dat is biologisch bepaald. In een gedragsonderzoek kregen hongerige duiven op volkomen random momenten voer toebedeeld. De duiven gingen na verloop van tijd regendansen en andere rituelen uitvoeren omdat ze dachten hiermee de toevoer van voedsel te beïnvloeden. Wij zijn ook biologische wezens en dus net zo gevoelig voor misconcepties, misplaatst geloof en vooroordelen.

Het laatste wapen, stoïcisme, is het dragen van ons lot, hoe ongelukkig ook, met waardigheid. Het enige waar Vrouwe Fortuna niks over te zeggen heeft is ons gedrag. Taleb wenst je hier veel geluk mee.

Lees ook essays over andere boeken van Nassim Nicholas Taleb:
De Zwarte Zwaan (2008)
Antifragiel (2012)