Once Upon a Time in… Hollywood (recensie)

——– let op: spoilers ——–

Een nieuwe Tarantino film is een event. Dat begint al met de aankondiging: ‘de negende film van… ‘ De man beheerst marketing al net zo goed als filmmaken.

Op het eerste gezicht is Once Upon a Time in… Hollywood een typische Tarantino-film. Een liefdesverklaring aan het Hollywood uit zijn jeugd in 1969. En met sterren die eerder in zijn films hebben gespeeld, zoals Leonardo DiCaprio (Django Unchained) en Brad Pitt (Inglourious Basterds). Toch zijn er een aantal verschillen met zijn eerdere werk. Zo is het kenmerkende ultrageweld gereserveerd voor de laatste vijftien minuten. En heeft de film in feite geen plot…

Dat laatste is te verklaren door het feit dat Tarantino het ‘verhaal’ eerst vijf jaar lang heeft geprobeerd als roman te ontwikkelen. Voordat het uiteindelijk “werd wat het wilde worden”, aldus de schrijver-regisseur in een interview met Esquire. Het is vooral een karakterstudie en tijdsbeeld geworden. Drie personages (twee fictieve en één echte) staan centraal die de drie sociale lagen van Hollywood vertegenwoordigen.

DiCaprio speelt Rick Dalton, een oude western televisiester die nooit succesvol de stap naar films heeft gezet. Brad Pitt is zijn stunt double Cliff Booth, iemand wel in Hollywood werkt, maar geen noemenswaardige carrière – en dus sociale status – heeft. En tot slot, Margot Robbie als up-and-coming actrice Sharon Tate die naast Dalton woont. Als verloofde van de hotste regisseur van dat moment, Roman Polanski, is zij op weg het helemaal te maken in Tinseltown.

Net als in Pulp Fiction volgt de film de gebeurtenissen die de personages gedurende een aantal dagen meemaken. Maar anders dan in Tarantino’s doorbraakfilm zijn deze dagen niet heel veelbewogen. Op de eerste dag heeft Dalton een meeting met Hollywood-agent Marvin Schwarz (fijne bijrol van Al Pacino) die hem probeert te verleiden naar Italië te gaan om in spaghettiwesterns te spelen. De onzekere acteur is ervan overtuigt dat zijn carrière voorbij is en zijn positief ingestelde vriend Cliff troost hem. Sharon Tate bezoekt ‘s avonds een feestje in de Playboy Mansion waar de echte sterren van dat moment aanwezig zijn.

Op dag 2 speelt Dalton een slechterik in een western en volgen we de ups en downs van een vrij gewone draaidag. Wie denkt dat Hollywood alleen maar glamour is, krijgt hier wel even een reality check van de regisseur. Ondertussen onderzoekt de werkloze Cliff een oude film ranch aan de rand van Hollywood waar de Manson familie zich schuilhoudt. Deze doorgeslagen hippies zullen zoals verwacht een bepalende rol in de climax van de film spelen (maar ook zoals verwacht, zal dat op een hele andere manier gaan dan in het echt).

Sharon Tate rijdt tijdens deze dag rond door de stad en bezoekt een film waar ze in speelt: The Wrecking Crew. Ze lijkt een soort droomkarakter te zijn die rondzweeft tussen de ‘echte’ personages Rick en Cliff. In Hollywood wordt fictie realiteit en omgekeerd. Dat wordt helemaal duidelijk in deel 3 (en dag 3) van de film: 8 augustus 1969, de dag dat Hollywood haar onschuld verloor. Enige kennis van de Manson-moorden is hier wel nodig, want Tarantino legt bijna niks uit over de sekteleider en zijn intenties. Manson is zelfs slechts een edelfigurant in de film. En het plan van zijn volgelingen wordt in twee zinnen uit de doeken gedaan: Het huis van Tate binnendringen en iedereen vermoorden. Het op het werk van de duivel laten lijken…

Van Inglourious Basterds weten we dat Tarantino in staat is de geschiedenis (ten goede) te veranderen in zijn scripts. In die film werden Hitler en de volledige SS vermorzeld. In OUATIH haalt hij dezelfde truc uit, want – de grote verrassing – de moordzuchtige hippies lopen het huis van Dalton binnen in plaats van dat van Tate. Dit loopt slecht voor ze af. Cliff beheerst de kunst van geweld heeft hij eerder tijdens een matpartij met Bruce Lee gedemonstreerd. En Dalton veracht hippies die ‘zijn’ Hollywood aan het transformeren zijn. Bovendien heeft hij nog een souvenir uit één van zijn vroegere B-films in zijn schuurtje hangen. En zo eindigt OUATIH niet met het horrorbeeld van een vermoorde zwangere Tate, maar met de eerste ontmoeting tussen haar en Dalton. De bloedmooie actrice leeft en de B-acteur krijgt misschien kans op een carrière-doorstart. ‘Het gebeurde in Hollywood’.

Tarantino heeft duidelijk enorm veel plezier gehad in het uitdenken van Rick’s fictieve filmcarrière. Evenals in het schitterend hercreëren van het Hollywood uit zijn jeugd. Er liggen vast en zeker Oscarnominaties in het verschiet voor productie-ontwerp, kostuums, geluid en camerawerk. Voor kijkers met minder affiniteit met filmgeschiedenis zal dit ongetwijfeld geen favoriete Tarantino-film zijn. Hier heeft de maestro lak aan: hij doet wat hij leuk vindt. Dat blijkt ook uit de bizarre keuze voor zijn tiende, en naar verluidt laatste, film: een Star Trek Motion Picture. Zo gaf hij onlangs te kennen in een interview met Algemeen Dagblad.

We zullen de man en zijn culturele bijdragen enorm missen. Net als in Once Upon a Time in… Hollywood, is de filmindustrie opnieuw drastisch aan het veranderen. Met de opkomst van streaming services worden de klassieke filmproducties, zoals Tarantino ze maakt, een bedreigde diersoort. Daarom een les, zoals die van Cliff zou kunnen komen: geniet van wat je hebt zolang het er nog is. Voordat je het weet is het voor altijd verloren.

5 Reasons ‘Scarface’ Rarely Makes it to Critics’ Favorite Lists

Me, I want what's coming to me.

‘Me, I want what’s coming to me.’

Although Brian De Palma’s 1983 gangster movie ‘Scarface’ is legendary within the popular culture domain, it is hardly considered a masterpiece, such as ‘The Godfather’, ‘The Godfather Part II’ and ‘GoodFellas’. Should it?

Yes, I definitely think so. There is no other movie that shows the rise and fall of a gangster more effectively than Scarface. Okay, the high is pretty brief – and consists mostly of a musical number (‘Push it to the limit’), during which Tony Montana (Al Pacino) is buying tigers and snorting lot’s of cocaine. But I guess that is what a gangster’s high would ultimately feel like; empty, shallow and unsatisfying. Even the kick of having the desirable Elvira (Michelle Pfeiffer) doesn’t last more than five minutes screentime.

The late film critic Roger Ebert – who awarded ‘Scarface’ a maximum of four stars – said it very poignantly. ‘The movie has been borrowed from so often that it’s difficult to understand how original it seemed in 1983, when Latino heroes were rare, when cocaine was not a cliché, when sequences at the pitch of the final gun battle were not commonplace. Just as a generation raised on ‘The Sopranos’ may never understand how original ‘The Godfather’ was, so ‘Scarface’ has been absorbed into its imitators.’

‘Scarface’ is listed in IMDb’s Top 250 (position 117), but that list is put together by users’ votes. On critic lists, such as the AFI 100 Best American Films, the All Time 100 (by Time) or Rotten Tomatoes’ 100 highest ranked films, it doesn’t appear. So what is it about ‘Scarface’ that obstructs it from being seen as a masterpiece, like the before mentioned gangster classics? Here are the five most probable reasons:

1.  The chainsaw scene
Scarface 1 - The chainsaw scene
Gangster films are violent, that is accepted. But Coppola and Scorsese have a way of turning even the most off-putting bit of violence into something really stylish and cinematic. The way De Palma handles the chainsaw scene, 24 minutes within the movie, is just plain ugly. ‘Now the leg huh’, remarks the sadistic Hector as he puts the saw in Tony Montana’s friend. This scene alone puts ‘Scarface’ in the extreme cinema league. And films that are extreme in this sense are rarely considered as Academy Award contenders.

2. The general ugliness
Scarface 2 - Ugly Car
Most of it is done deliberately, but the look and feel of ‘Scarface’ is just ugly dugly. That shirt that Montana is wearing, holy Christ! Also look at the sets. Miami in the eighties is just terrible. From the refugee camp where Montana and his partners murder the communist Rebenga, to the Miami Beach area where they start their careers as drug runners, these locations are just god awful. The language doesn’t help either: ‘Why don’t you try sticking your head up your ass, see if it fits’, Montana tells Hector. Can you hear Vito Corleone utter such a line? Or how about this one: ‘This town is like a great big pussy just waiting to get fucked.’ That doesn’t sound like ‘Casablanca’ does it? Last but not least: the music. From the cringe worthy synthesizer sounds to eighties hits like ‘She’s on Fire’. It is so wrong, it’s right.

3. The general foulness
Scarface 3 - The Clown
‘Scarface’ is in the end a very cynical movie in which the American Dream can only be achieved through extreme violence and corruption. Tony’s quest for power leads to ton’s of dead bodies: even a clown is whacked for god’s sake! A world in which a vile assassin like Tony Montana is the ultimate hero, is just very hard to accept. And the film gets uglier and uglier as it progresses. Tony’s drunken diner speech is the ultimate example of the repellent worldview on display. ‘Is this it? That’s what it’s all about, Manny? Eating, drinking, fucking, sucking? Snorting? Then what? You’re 50. You got a bag for a belly. You got tits, you need a bra. They got hair on them. You got a liver, they got spots on it, and you’re eating this fucking shit, looking like these rich fucking mummies in here… Look at that. A junkie. I got a fucking junkie for a wife. She don’t eat nothing. Sleeps all day with them black shades on. Wakes up with a Quaalude, and who won’t fuck me ‘cause she’s in a coma. I can’t even have a kid with her, Manny. Her womb is so polluted; I can’t even have a fucking little baby with her!’ It is kind of depressing when he puts it like that.

4. The sister storyline
Scarface 4 - Sister Shooting at Tony
Incest is never a pleasant topic, and even though nothing actually happens sexually between Tony and his sister Gina, it still raises some controversy. It also adds further to the already unpleasant vibe that the movie creates. Tony’s sickening jealousy of every man who even looks at his sister, let alone touches her, leads to aggression and eventually the murder on his best friend Manny. One of the hardest parts to watch involves Gina walking into Tony’s study, undressed, asking him to fuck her while shooting at him.

5. The over-the-top climax
Scarface 5 - Climax
The climax of ‘Scarface’ is so over the top that it is hard to comprehend during the first viewing. Many gangster films end with a massacre, but this is Rambo on cocaine. Fitting how this ending may be, it is so much of everything, that it may affect the judgment of its more critical audience.

None of this really matters though. ‘Scarface’ is a true classic. And though it may not always be appreciated as it should, ‘every dog has its day.’ ‘Scarface’ could go right to the top.

The Act of Killing: Een surreële nachtmerrie

In 1965 werd de Indonesische regering omver geworpen door het leger. In het jaar daarop werden alle tegenstanders van het militaire bewind – communisten of vermeende communisten – vermoord. Deze moorden werden uitgevoerd door de paramilitaire jeugdbeweging (Pancasila Youth) en gangsters. In totaal werden ruim één miljoen mensen vermoord in minder dan een jaar tijd.

Anwar Congo is een massamoordenaar uit die tijd die nog in leven is. Veel van zijn collega’s leven ook nog, en krijgen nog respect van de lokale bevolking ook. Ruim 45 jaar later zijn ze nog steeds gevreesd en is het militaire bewind waar zij deel van uitmaken nog steeds aan de macht. De huidige Indonesische president spreekt zelfs openlijk zijn steun uit voor de ‘gangsters’ – vrije mannen – zonder wie ze niks voor elkaar zouden krijgen. Deelnemers aan de genocide, zoals Congo, zijn nooit veroordeeld voor hun misdaden tegen de mensheid, ook niet in het internationale gerechtshof in Den Haag.

In de compleet shockerende voor een Oscar genomineerde documentaire The Act of Killing blikken Congo en zijn collega’s uit de doodseskaders terug op de slachtingen van 1965. Ze doen dat niet in de vorm van getuigenissen, maar als sterren in hun eigen film. De makers van deze documentaire ontdekten namelijk al snel bij het verslaan van dit onderwerp dat de deelnemers aan de massaslachting graag opschepte over hun gruwelijke daden. Dus de beste manier om hun medewerking te krijgen was om ze hun verleden te laten uitbeelden op camera. Dat briljante idee heeft geresulteerd in een unieke documentaire, waarin de moordenaars zichzelf en hun slachtoffers spelen.

Congo en zijn maten zijn echte filmliefhebbers. Het waren filmsterren als Al Pacino en Marlon Brando die ze toentertijd geïnspireerd hebben. Congo werkte dan ook als kaartjesknipper bij een filmtheater, toen hij werd geronseld als communistendoder. The Act of Killing toont het productieproces van een film die nooit als zodanig gemonteerd zal worden. In plaats daarvan toont regisseur Joshua Oppenheimer de kijker het ruwe materiaal. Ongemonteerde fragmenten van moord- en martelscènes, ruwe ondervragingen en kannibalisme. De beelden ogen verder allemaal erg Indonesisch; prachtige kleuren, veel dans en musical nummers. Maar het verontrustende is de onuitspreekbare waarheid die eronder ligt.

Anwar Congo & medebeul Adi Zulkadry

Anwar Congo & medebeul Adi Zulkadry

Herman Koto - Gangster, paramilitair leider en frequent travestiet

Herman Koto – Gangster, paramilitair leider en frequent travestiet

De moordenaars mogen zelf de genres uitkiezen waarin ze hun daden uitbeelden: van musicals tot klassieke Hollywood gangster films.

De moordenaars mogen zelf de genres uitkiezen waarin ze hun daden uitbeelden: van musicals tot klassieke Hollywood gangster films.

Zonder de context van de 1965 moorden zou dit een compleet bizarre vertoning zijn, met slecht acteerwerk bovendien. Maar die context is er. De slachtoffers van de genocide werden gewurgd, doodgeknuppeld, hun hoofden werden afgehakt, ze werden overreden of hun anus werd volgestouwd met hout totdat ze stierven van inwendige bloedingen. Hoe kunnen deze moordenaars leven met wat ze gedaan hebben? Een onderdeel van het filmproces is steeds de beelden terugkijken die ze gefilmd hebben. De meeste collega’s van Congo zijn te dom en banaal om er iets bij te voelen, maar Congo – die mogelijk wel 1.000 mensen persoonlijk heeft omgebracht – is duidelijk de intelligentste van het stel, en zijn herbeleving van het verleden leidt uiteindelijk tot heftige emoties. Of wil hij dat alleen maar graag?

Misschien nog wel shockerender dan de moordenaars zelf zijn de gewone burgers die aan de documentaire meedoen. De Indonesiërs zijn nog niet eens begonnen hun vele trauma’s te verwerken. In plaats daarvan leven ze nog midden in deze angstdroom. Ze worden nog met regelmaat afgeperst door dezelfde mensen die in het verleden hun families hebben afgeslacht. En ze moeten nog tegen ze glimlachen ook. De samenleving die The Act of Killing blootlegt is corrupt, verknipt en genadeloos. Een ware nachtmerrie.

Tot slot is The Act of Killing ook confronterend om te kijken omdat het veel, nee alles, vertelt over de essentie van het menselijk ras; dat wij mensen onder bepaalde omstandigheden tot alles in staat zijn. ‘We moesten wel’. Zo rechtvaardigen deze barbaarse wezens hun daden. Ja, onder zekere omstandigheden transformeren mensen weer snel tot wat ze oorspronkelijk waren: wrede moordmachines, die enige wroeging binnen de kortste keren inruilen voor zelfrechtvaardiging. The Act of Killing is een aanrader, maar het is geen prettige kijkervaring. Verre van zelfs.