Che Guevara – Held of schurk?

Che Guevara (1928 – 1967)

Toen ik in 2001 in Bangkok was, viel me voor het eerst het karakteristieke gezicht van Ernesto ‘Che’ Guevara op. Ik kende zijn naam toen nog niet, maar zijn beeltenis was moeilijk te missen. Elke winkel op Khao San Road verkocht Guevara t-shirts en toeristen liepen er massaal mee rond. Wie was deze man? Een revolutionair, zo weinig wist ik nog wel. Maar er werden ook minder fraaie dingen over hem gezegd. Bijvoorbeeld dat het een moordenaar was. Maar waarom zou dan iedereen zijn t-shirt dragen? Hoe zit het echt?

Een onverstandig besluit…
In 1967 slaagde een groep Boliviaan overheidssoldaten erin een klein groepje rebellen te arresteren. De leider was de Argentijnse socialistische rebel Che Guevara, die in de jaren 60 Fidel Castro had geholpen het Cubaanse regime van dictator Batistá omver te werpen. In de jaren daarop was Guevara het symbool geworpen van socialistisch succes.

In de zomer van 1967 was Guevara naar Bolivia gekomen om de corrupte overheid te breken. Tot zover waren zijn pogingen onsuccesvol geweest. Met zijn gevangenschap hadden de Bolivianen de kans zijn imago verwoesten door hem in een publieke rechtszaak als verliezer neer te zetten. Ze kozen er echter voor om hem te executeren en zijn dode lichaam te laten fotograferen. Een cultheld, die bereid was te sterven voor zijn idealen, was geboren.

Een korte geschiedenis van Che
Che Guevara groeide op in Rosario, de dichts gelegen stad nabij de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires. De zeer intelligente Che was astmatisch en moest soms dagen in bed blijven. In die tijd verslond hij boeken (zijn vader had er zo’n 3.000) over onder andere wiskunde, filosofie, politiek en sociologie.

Het opnemen voor sociale outcasts kreeg Che er met de paplepel ingegoten. Zijn ouders waren intellectuelen die graag politieke debatten voerde. Deze basis en zijn goede stel hersenen zorgden ervoor dat Che excelleerde op school. In 1941 maakte de toen 13 jarige Che zijn eerste grote motortocht door het land. Daarna begon hij aan de hoge school waar hij opviel door zijn jonge volwassenheid, zijn openlijke afkeuring van de Katholieke kerk, en zijn Marxistische idealen.

Che Guavara 2

In deze tijd sloot hij zich aan bij de jeugdbeweging die uiteindelijk de confrontatie zou aangaan met dictator Juan Perón. In 1947 ging Guevara medicijnen studeren aan de universiteit van Buenos Aires. In deze periode gingen zijn ouders scheiden en Che trok bij zijn moeder in. Via haar leerde hij een aantal toonaangevende Argentijnse Marxisten kennen. Che’s toewijding aan zijn studie en vele buitenschoolse activiteiten leiden tot een enorme persoonlijke ontwikkeling.

Een nieuwe motortocht leidde tot het besef dat een (gewapende) revolutie nodig was in zijn land. In de zomer van 1955 zou Che tijdens een reis door Mexico Fidel Castro en zijn broer Raoul ontmoeten. Deze ontmoeting zou zijn leven veranderen. Che zou snel een rol gaan spelen in het omver werpen van het door de VS gesteunde regime van president Batistá in Cuba.

Guerrilla oorlog
Zijn ervaringen in Zuid Amerika hadden hem strijdlustig gemaakt tegen wat hij als de echte vijand beschouwde: de CIA, door de VS bestuurde conglomeraten, en Amerikaans imperialisme dat onderdrukkende regimes – zoals dat van Batistá – in stand hield. Dus sloot hij zich aan bij de guerrilla beweging van Castro. Nu kreeg hij de kans echt wat te betekenen. Met een belachelijk kleine groep rebellen drongen de Castro’s en Guevara Cuba binnen. Ze wisten de sympathie van de lokale bevolking te winnen, en met behulp van lokale hulp en intelligentie wisten ze uiteindelijk in 1959 Batistá te verslaan.

Het is gedurende deze strijd dat de twee kanten van Guevara beide maximaal zichtbaar werden, waar de titel van dit artikel op zinspeelt. De held Guevara was onbevreesd, zette zijn leven talloze keren op het spel om zijn idealen te verwezenlijken, nam het op tegen corruptie, en wist uiteindelijk een bijna onvoorstelbare overwinning te behalen.

Maar er was een keerzijde: Guevara ging gewelddadig en fanatiek te werk. Hij was gaan geloven dat gewapende revolutie het antwoord was, en deinsde er geen moment voor terug soldaten en handlangers van het bewind te doden. Ook liet hij soms guerrilla’s executeren die verdacht werden van verraad. Na de overname van de macht in Havana heeft Guevara een leidende rol gespeeld in het executeren van Batistá’s mensen.

De werkelijkheid is te complex om te kunnen spreken van held of schurk. Wie gelooft dat geweld geoorloofd is in tijden van oorlog, of bij het bestrijden van corrupte regimes, zou Guevara wellicht een held kunnen noemen. Net zoals William Wallace dat is in Braveheart wanneer hij de Engelsen in bijna onmogelijke situaties weet te verslaan. Maar kan een held iemand zijn die zonder pardon geweld gebruikt tegen vijanden die al verslagen zijn? Dat lijkt mij niet.

Een laatste puntje mag niet onvermeld blijven en dat is dat juist van deze exemplarische socialist, die consumptisme verfoeide, miljoenen t-shirts worden verkocht per jaar. Dat is ironie ten top.

Icon 25 - Stars

Advertenties

5 relativeringen om de WK-uitschakeling snel te vergeten

In de meest bekeken WK-wedstrijd aller tijden – gisteravond 9 juli – werd Nederland helaas uitgeschakeld door Argentinië. Na 120 minuten zonder goals werd de wedstrijd beslist door strafschoppen. De finaleplaats tegen Duitsland aanstaande zondag gaat dus aan Nederland voorbij. 5 redenen waarom dit niet zo erg is.

1. We hebben het vaak veel slechter gedaan…
De afgelopen twee WK’s heeft Nederland het buitengewoon goed gedaan. In 2010 stonden we in de finale tegen Spanje en dit jaar in de halve finale. Dat is wel eens anders geweest. Regelmatig zijn we vroegtijdig uitgeschakeld. In 2002 mochten we niet eens meespelen, want werden we in de voorselectie uitgeschakeld door Ierland.

Ik heb dat WK in Barcelona gevolgd waar ik toen zes weken verbleef, en kan me de verbazing nog goed herinneren van een Ier toen ik tijdens een wedstrijd van Ierland in een Irish Pub aangaf Nederlander te zijn. Dat WK was Nederland overigens wel een beetje aanwezig in de vorm van Guus Hiddink die het Zuid Koreaanse team naar de halve finale wist te coachen.

2. De 5 voorgaande wedstrijden waren fantastisch
De overwinning van 5-1 op wereldkampioen Spanje was natuurlijk een droombegin van het WK. Dat had niemand zien aankomen. Daarna volgde nog twee prachtige overwinningen in de poelfase tegen Australië (3-2) en Chili (2-0). De wedstrijd tegen Mexico was tot de 88ste minuut frustrerend met 1-0 achterstand, maar 5 minuten later waren we met 2-1 door naar de kwart finale. Die wedstrijd werd legendarisch door de beslissing van Louis van Gaal om in de 121ste minuut de keeper te verwisselen bij 0-0 stand. Dit is nooit eerder gebeurd. Tim Krul hield twee penalty’s van Costa Rica tegen en vier Nederlandse spelers schoten raak. Spectaculair en ongekend.

WK 2014

3. We zijn niet vernederd
In die andere halve finale van 2014 verloor thuisland Brazilië tegen Duitsland met 7-1! De uitzending moest een speciale scrol functie installeren om alle doelpunten te kunnen tonen. Een ongekend pak slaag in een halve finale, en een traumatische ervaring voor Brazilië. Nederland speelde goed tegen Argentinië en wist zelfs een groot deel van de wedstrijd te domineren. Dat er geen goal kwam is jammer, maar het was ook wel bijzonder lastig tegen het uitstekend verdedigende Argentinië.

4. Er blijft ons een verlies tegen Duitsland bespaard
Drievoudig wereldkampioen Duitsland was weergaloos in die dramatische halve finale. De kans dat Nederland hen had kunnen verslaan in de finale is erg klein. En net als in 1974 een finale verliezen van Duitsland was ons niet in de koude kleren gaan zitten.

5 Nooit een wereldbeker winnen houdt ons hongerig
Natuurlijk is het zuur om drie keer een finale gespeeld te hebben, en nooit de beker mee naar huis te hebben genomen, maar we blijven zo wel gespitst op een keer winnen. En dat zorgt elke toernooi weer voor spanning en ambitie; ‘zou het deze keer eindelijk lukken?’

Kortom, het was een geweldig WK met vele magische en memorabele momenten voor Nederland, een land dat zichzelf op de wereldkaart heeft gezet met deze sport. En het winnen van die wereldbeker gaan we echt wel een keer meemaken.

 

De opkomst van geld (2)

Door Jeppe Kleyngeld

The Ascent of Money
The Ascent of Money - DVD

Documentaire, 2008
Regie: Adrian Pennick
Script/presentator: Niall Ferguson (gebaseerd op zijn boek)

In de documentaire The Ascent of Money laat professor Niall Ferguson ons zien waar geld vandaan komt. Zie ook Deel 1 – De opkomst van banken.

Deel 2 – De opkomst van obligatiemarkten

Een obligatie is een verhandelbaar schuldbewijs voor een lening die door een overheid, een onderneming of een instelling is aangegaan. Als een bedrijf geld nodig heeft kan het door het uitgeven van een obligatielening aan de financiering komen. De koper van de obligatie ontvangt van de uitgever rentevergoeding (Bron: Wikipedia).

Net als de banken, vinden ook de overheidsobligaties hun oorsprong in de Renaissance. De uitgifte van obligaties heeft van origine van alles te maken met het financieren van oorlogen. Omdat overheden altijd meer uitgeven dan ze met belastingen binnen kunnen halen, hadden ze een nieuw instrument nodig om dure projecten – zoals hun kostbare oorlogen – te financieren. De stad Florence liet burgers via obligaties investeren in hun oorlogen.

Een van de eerste kapitalisten die het speculeren op staatsobligaties naar nieuwe hoogten bracht was de gewiekste Duits Joodse bankier Nathan Rothschild van de bekende Rothschild familie. Hij speelde begin 19de eeuw een grote rol in de financiering van de oorlog van de Duke of Wellington tegen Napoleon. Na de overwinning van de Engelsen op Napoleon bij Waterloo, investeerde hij enorme bedragen in Engelse staatsobligaties. Een goede gok, want het leverde hem een jaar later 600 miljoen US-dollars winst op. De strategie van de Rothschild’s was geënt op de verspreiding van de Rothschild broers over de belangrijkste financiële centra in Europa destijds: Parijs, Frankfurt, London en Amsterdam. Wanneer ergens prijzen stegen of daalden konden de broers ter plekke direct in actie komen.

The AoM 2 - De opkomst van obligaties

Ook in de Amerikaanse burgeroorlog werden obligaties gebruikt om de legers van de Zuiderlingen te financieren. Om de obligaties aantrekkelijk te maken voor beleggers werd katoen ingezet als onderpand. Mocht onverhoopt de rente niet betaald kunnen worden, konden de beleggers nog altijd katoen claimen als betaling. Het ging echter gruwelijk mis. De Zuiderlingen hadden het uitgangspunt dat Engeland en Frankrijk hun katoen nodig hadden en ze daarom zouden helpen de oorlog te financieren via de obligaties. Ze overschatte echter de afhankelijkheid van Engeland en Frankrijk. Nadat de Zuiderlingen de levering van katoen had stopgezet om schaarste te creëren, begon Engeland het te importeren uit Egypte en India. De prijs van katoen daalde dramatisch en de economie in de slavenstaten van Amerika crashte, zodat ze geen geld meer hadden voor oorlogstuig en soldaten.

Een ander belangrijk figuur in de obligatiewereld is Bill Gross, Mr. Bond genoemd door Ferguson. Gross runt PIMCO (Pacific Investment Management Company), een van de grootste obligatiefondsen ter wereld (2 triljoen in beheer in 2012). Hij verdient goed geld aan de juiste beleggingen in staatsobligaties en de rendementen die dat oplevert. Het enige waar hij bang voor is, is inflatie. Wanneer de rentevergoeding op een staatsobligatie 5 procent is, maar de inflatie met 10 procent toeneemt, loopt de belegger 5 procent achter op de inflatie.

Een beroemd voorbeeld hiervan is Argentinië in 1989. De overheid had zoveel obligaties uitgegeven om oorlogen te financieren dat hyperinflatie optrad. Prijzen stegen met tientallen procenten per week. Soms veranderde de prijzen in supermarkten meerdere malen per dag. De uiteindelijke jaarlijkse inflatie bereikte 12.000 procent. Dit leiden tot hevige protesten en opstanden.

Tot zover de obligatiemarkten. Het volgende hoofdstuk is: De opkomst van aandelenmarkten