Fear and Loathing in Las Vegas: De ultieme trip van de jaren 70′

Door Jeppe Kleyngeld

‘Uppers are no longer stylish. Methedrine is almost as rare, on the 1971 market, as pure acid or DMT. ‘Consciousness Expansion’ went out with LBJ (Lyndon B. Johnson, red.). . . and it is worth noting, historically, that downers came in with Nixon.’
– Fear and Loathing in Las Vegas: A Savage Journey to the Heart of the American Dream (1971)

Deze must-read klassieker wordt wel samen met ‘Fear and Loathing: On the Campaign Trail ‘72‘ beschouwd als Gonzo journalist Hunter S. Thompson’s meesterwerk (het is mijn favoriete boek aller tijden). Beide boeken schreef hij in zijn hoogtijdagen begin jaren 70′, een bijzondere, vreemde en bewogen periode waarin Thompson’s creativiteit en talent tot geniale wasdom kwam.

‘We were somewhere around Barstow on the edge of the desert when the drugs began to take hold.’ Dit zijn de beruchte eerste woorden van deze literaire sensatie die veel weg heeft van een op hol geslagen hersenspinsel van Thompson. Zo omschrijft hij het een jaar later dan ook (min of meer) zelf op in ‘Fear and Loathing: On the Campaign Trail 72’. ‘I have a bad tendency to rush off on mad tangents and pursue them for fifty of sixty pages that get so out of control that I end up burning them, for my own good. One of the few exceptions to this rule occurred very recently, when I slipped up and let about two hundred pages go into print… ‘ Hiermee doelt Thompson op de oorspronkelijke tweedelige publicatie van ‘Fear and Loathing in Las Vegas’ in Rolling Stone Magazine op 11 en 25 november 1971.

Ter inspiratie van het Fear and Loathing manuscript gebruikte Thompson twee tripjes naar Las Vegas met goede vriend Oscar Zeta Acosta. Deze latino-activist vormde de basis voor het centrale personage Dr. Gonzo. Het werd een krankzinnig, met drugs en ether doordrenkt verhaal, dat als metafoor diende voor Amerika’s ‘Season in Hell’. De vredige jaren 60′ waren voor veel Amerikanen, waaronder Thompson, geëindigd in een complete depressie. Nixon was gekozen tot president en de volledig uit de klauwen gelopen Vietnam oorlog eiste steeds meer slachtoffers.

‘Fear and Loathing in Las Vegas’ vertelt het verhaal van de heilige missie van twee vrienden, de freak journalist Raoul Duke en zijn psychopathische advocaat Dr. Gonzo, om de Amerikaanse droom te vinden. Als die überhaupt nog bestond. Ze trekken naar Las Vegas (het zenuwcentrum van de Amerikaanse droom) om een woestijnrace te verslaan, maar al snel verlaten ze het werk en maken ze een serie bizarre en beangstigende trips mee. Daarbij trashen ze hotelkamers, komen ze in extreem angstaanjagende en paranoïde situaties terecht, hebben ze bizarre aanvaringen met representanten van de lokale gemeenschap en moeten ze elkaar behoeden voor totale zelfvernietiging.

De Britse cartoonist Ralph Steadman maakte de geniale tekeningen bij het boek

De Britse cartoonist Ralph Steadman maakte de geniale tekeningen bij het boek.

Het is een van de grappigste boeken ooit geschreven. Thompson’s gestoorde en paranoïde gedachtegangen zijn zo hilarisch dat ik het boek vaak moest wegleggen omdat ik te hard moest lachen. Vooral (voormalig) drugsgebruikers zullen zich goed kunnen verplaatsen in Thompson’s waanzinnige observaties en belevenissen. ‘By the time I got to the terminal I was pouring sweat. But nothing abnormal. I tend to sweat heavily in warm climates. My clothes are soaking wet from dawn to dusk. This worried me at first, but when I went to a doctor and described my normal daily intake of booze, drugs and poison he told me to come back when the sweating stopped.’

Bij het herlezen van het boek, vroeg ik me wederom af hoeveel van het verhaal echt is en hoeveel verzonnen. Het antwoord staat (min of meer) in ‘The Great Shark Hunt’, een verzameling eerder gepubliceerd werk van Thompson uitgegeven in 1979. Zoals bij vele klassieke verhalen is de ontstaansgeschiedenis van Fear and Loathing een interessant verhaal op zichzelf. Thompson werkte in deze turbulente dagen van de Amerikaanse geschiedenis aan een artikelenreeks over Ruben Salazar, een Mexicaans-Amerikaanse journalist die naar verluidt was vermoord door een Los Angeles hulpsheriff tijdens een anti-Vietnam demonstratie.

Een van de belangrijkste bronnen van het verhaal was Acosta, maar Thompson kon nauwelijks met hem praten omdat diens militante volgelingen geen blanken dulden in hun omgeving, of die van hun leider. Thompson en Acosta besloten naar Las Vegas te gaan waar Thompson de opdracht had om een verhaal te schrijven over de Mint 400 woestijnrace. Hier konden ze ontspannen praten over de kwestie Salazar. Wat volgde staat allemaal in het boek… Met de nodige toegevoegde waanzin uiteraard.

In het artikel over Fear and Loathing in ‘The Great Shark Hunt’ beschrijft Thompson dit boek als een mislukt experiment in Gonzo Journalistiek. Zijn idee was een notitieblok te kopen en daarin alles op te nemen zoals het gebeurde. Vervolgende wilde hij het notitieblok insturen voor publicatie, zonder enige aanpassing of opmaking. Het oog en de geest van de journalist zouden zo functioneren als de camera. Maar dit is verdomd moeilijk, stelt Thompson. Dus werd het een ander soort verhaal als hij oorspronkelijk in gedachten had.

Het magazine Sport Illustrated, waarvoor hij het Mint 400 verhaal zou schrijven, wezen het manuscript af en weigerden Thompson zijn onkosten te vergoeden. Na het vertrek van Acosta uit Vegas zat Thompson daar met een hotelschuld die hij niet kon betalen. Hij vluchtte uit Nevada en dook onder in Arcadia, nabij Los Angeles. In een week van slapen en schrijven tekende hij het Salazar verhaal op. Maar elke avond rond middernacht werkte hij ter ontspanning een paar uurtjes aan het ‘gestoorde’ Las Vegas verhaal.

Toen hij weer in San Francisco kwam bij het hoofdkwartier van Rolling Stone Magazine om het Salazar verhaal door te lopen, nam uitgever Jann Wenner het Vegas manuscript, dat inmiddels 5.000 woorden omvatte, serieus als losstaande publicatie. Thompson kreeg een publicatiedatum en geld om er verder aan te werken. Het eindresultaat kan ik onmogelijk beter omschrijven dan Thompson zelf; ‘Fear and Loathing in Las Vegas will have to be chalked off as a frenzied experiment, a fine idea that went crazy about halfway through… a victim of its own conceptual schizophrenia, caught & finally crippled in that vain, academic limbo between ‘journalism’ & ‘fiction’. And then hoist on its own petard of multiple felonies and enough flat-out crime to put anybody who’d admit to this kind of stinking behavior in the Nevada State Prison until 1984.’

In de oorspronkelijke publicatie in Rolling Stone Magazine stond ‘geschreven door Raoul Duke’. Thompson was bang in de problemen te raken als hij onder zijn eigen naam zou publiceren, omdat hij zichzelf in het verhaal toch afschildert als dronken, hallucinerende crimineel. Toen het boek uitkwam in 1971 waren de kritieken wisselend, maar er waren veel critici die het werk herkende als belangrijke Amerikaanse literatuur. Daarnaast werd het boek een groot cult succes. ‘Fear and Loathing in Las Vegas’ grijpt perfect de zeitgeist van de periode na de jaren 60’ en veel fans voelden zich hierdoor aangetrokken.

In 1996 kwam er een audioboek versie uit van Margaritaville Records and Island Records om het 25 jarige bestaan van het boek te vieren. De stemmen werden verzorgd door Harry Dean Stanton (verteller/Hunter S. Thompson), Jim Jarmusch (Raoul Duke) en Maury Chaykin (Dr. Gonzo). Misschien komt omdat ik de film vaak gezien hebt met de briljante optredens van Johnny Depp en Benicio Del Toro, maar ik vond het een erg slechte audio adaptatie. De stemmen kloppen niet bij de karakters die verbeeld worden en de acteurs lijken zich niet echt in te leven in de teksten.

Het boek was ook voorbestemd om ooit verfilmd te worden. Dit duurde echter een lange tijd. Beroemd animator Ralph Bakshi wilde er een tekenfilm van maken in de stijl van cartoonist Ralph Steadman die de briljante illustraties bij het boek verzorgde, maar dit ging niet door. Tijdens het langdurige ontwikkeltraject van de film zijn verschillende acteurs overwogen. In eerste instantie waren dat Jack Nicholson en Marlon Brando als Raoul Duke en Dr. Gonzo, maar zij werden te oud. Daarna werden Blues Brothers Dan Aykroyd en John Belushi overwogen, maar dat idee ging overboord toen Belushi overleed. Later werd John Malkovich overwogen voor de rol van Duke, maar ook hij werd te oud. Daarna werd John Cusack overwogen die een toneelversie van Fear and Loathing had geregisseerd. Maar toen ontmoette Thompson Johnny Depp en hij raakte ervan overtuigd dat Depp de aangewezen persoon was om Duke te spelen.

De film, geregisseerd door Terry Gilliam, en met Johnny Depp en Benicio Del Toro (als Dr. Gonzo) kwam uit in 1998 en werd – net als het boek – een groot cult succes.

Icon 15 - Bats

Advertenties

The Act of Killing: Een surreële nachtmerrie

In 1965 werd de Indonesische regering omver geworpen door het leger. In het jaar daarop werden alle tegenstanders van het militaire bewind – communisten of vermeende communisten – vermoord. Deze moorden werden uitgevoerd door de paramilitaire jeugdbeweging (Pancasila Youth) en gangsters. In totaal werden ruim één miljoen mensen vermoord in minder dan een jaar tijd.

Anwar Congo is een massamoordenaar uit die tijd die nog in leven is. Veel van zijn collega’s leven ook nog, en krijgen nog respect van de lokale bevolking ook. Ruim 45 jaar later zijn ze nog steeds gevreesd en is het militaire bewind waar zij deel van uitmaken nog steeds aan de macht. De huidige Indonesische president spreekt zelfs openlijk zijn steun uit voor de ‘gangsters’ – vrije mannen – zonder wie ze niks voor elkaar zouden krijgen. Deelnemers aan de genocide, zoals Congo, zijn nooit veroordeeld voor hun misdaden tegen de mensheid, ook niet in het internationale gerechtshof in Den Haag.

In de compleet shockerende voor een Oscar genomineerde documentaire The Act of Killing blikken Congo en zijn collega’s uit de doodseskaders terug op de slachtingen van 1965. Ze doen dat niet in de vorm van getuigenissen, maar als sterren in hun eigen film. De makers van deze documentaire ontdekten namelijk al snel bij het verslaan van dit onderwerp dat de deelnemers aan de massaslachting graag opschepte over hun gruwelijke daden. Dus de beste manier om hun medewerking te krijgen was om ze hun verleden te laten uitbeelden op camera. Dat briljante idee heeft geresulteerd in een unieke documentaire, waarin de moordenaars zichzelf en hun slachtoffers spelen.

Congo en zijn maten zijn echte filmliefhebbers. Het waren filmsterren als Al Pacino en Marlon Brando die ze toentertijd geïnspireerd hebben. Congo werkte dan ook als kaartjesknipper bij een filmtheater, toen hij werd geronseld als communistendoder. The Act of Killing toont het productieproces van een film die nooit als zodanig gemonteerd zal worden. In plaats daarvan toont regisseur Joshua Oppenheimer de kijker het ruwe materiaal. Ongemonteerde fragmenten van moord- en martelscènes, ruwe ondervragingen en kannibalisme. De beelden ogen verder allemaal erg Indonesisch; prachtige kleuren, veel dans en musical nummers. Maar het verontrustende is de onuitspreekbare waarheid die eronder ligt.

Anwar Congo & medebeul Adi Zulkadry

Anwar Congo & medebeul Adi Zulkadry

Herman Koto - Gangster, paramilitair leider en frequent travestiet

Herman Koto – Gangster, paramilitair leider en frequent travestiet

De moordenaars mogen zelf de genres uitkiezen waarin ze hun daden uitbeelden: van musicals tot klassieke Hollywood gangster films.

De moordenaars mogen zelf de genres uitkiezen waarin ze hun daden uitbeelden: van musicals tot klassieke Hollywood gangster films.

Zonder de context van de 1965 moorden zou dit een compleet bizarre vertoning zijn, met slecht acteerwerk bovendien. Maar die context is er. De slachtoffers van de genocide werden gewurgd, doodgeknuppeld, hun hoofden werden afgehakt, ze werden overreden of hun anus werd volgestouwd met hout totdat ze stierven van inwendige bloedingen. Hoe kunnen deze moordenaars leven met wat ze gedaan hebben? Een onderdeel van het filmproces is steeds de beelden terugkijken die ze gefilmd hebben. De meeste collega’s van Congo zijn te dom en banaal om er iets bij te voelen, maar Congo – die mogelijk wel 1.000 mensen persoonlijk heeft omgebracht – is duidelijk de intelligentste van het stel, en zijn herbeleving van het verleden leidt uiteindelijk tot heftige emoties. Of wil hij dat alleen maar graag?

Misschien nog wel shockerender dan de moordenaars zelf zijn de gewone burgers die aan de documentaire meedoen. De Indonesiërs zijn nog niet eens begonnen hun vele trauma’s te verwerken. In plaats daarvan leven ze nog midden in deze angstdroom. Ze worden nog met regelmaat afgeperst door dezelfde mensen die in het verleden hun families hebben afgeslacht. En ze moeten nog tegen ze glimlachen ook. De samenleving die The Act of Killing blootlegt is corrupt, verknipt en genadeloos. Een ware nachtmerrie.

Tot slot is The Act of Killing ook confronterend om te kijken omdat het veel, nee alles, vertelt over de essentie van het menselijk ras; dat wij mensen onder bepaalde omstandigheden tot alles in staat zijn. ‘We moesten wel’. Zo rechtvaardigen deze barbaarse wezens hun daden. Ja, onder zekere omstandigheden transformeren mensen weer snel tot wat ze oorspronkelijk waren: wrede moordmachines, die enige wroeging binnen de kortste keren inruilen voor zelfrechtvaardiging. The Act of Killing is een aanrader, maar het is geen prettige kijkervaring. Verre van zelfs.