Tagarchief: Materie

Wat is biocentrisme?

Posted on by Jeppe Kleijngeld

Omdat Robert Lanza’s boek ‘Biocentrisme’ nooit in het Nederlands vertaald is, heeft het begrip weinig bekendheid hier.

In deze blog geef ik een overzicht van de belangrijkste stellingen, inzichten, en het bijbehorende bewijsmateriaal.

Een nieuwe wetenschappelijk perspectief
Biocentrisme is een revolutionair wereldbeeld, geïntroduceerd door wetenschapper Robert Lanza. In tegenstelling tot het traditionele, materie-gestuurde wereldbeeld, stelt biocentrisme bewustzijn en waarneming centraal als de fundamentele bouwstenen van de werkelijkheid.

Het traditionele wereldbeeld vs. biocentrisme

Traditioneel wereldbeeld
Materie staat centraal: Alles begint met materie, en bewustzijn ontstaat als bijproduct van complexe materiële processen in de hersenen.

Werkelijkheid bestaat objectief: De wereld is er, ongeacht of iemand haar waarneemt.

Biocentrisme
Bewustzijn staat centraal: De werkelijkheid ontstaat door waarneming. Zonder waarnemer bestaat de wereld alleen als potentieel – niet als concreet iets.

Waarneming creëert werkelijkheid: Objecten krijgen pas definitieve eigenschappen (kleur, vorm, massa, positie) wanneer ze worden waargenomen.

Tijd en ruimte zijn afhankelijk van waarneming: Zonder waarnemer hebben tijd en ruimte geen betekenis.

De illustratie: Waarneming als kern van werkelijkheid

In de illustratie hierboven zie je hoe waarneming de verbindende factor is tussen de waarnemer en de wereld. De pijlen laten zien dat:

Werkelijkheid identiek is aan het proces van waarneming: De wereld (de aarde in de illustratie) en de waarnemer zijn beide onderdeel van het proces van waarneming. Pas door waarneming worden de wereld en de waarnemer gemanifesteerd als concrete werkelijkheid.

Waarneming is actief: De waarnemer is geen passieve toeschouwer, maar een creator die de werkelijkheid vormgeeft.

De kern van biocentrisme in 3 stellingen

1. Werkelijkheid is waarnemingsafhankelijk
Een huis in een straat bestaat niet als concreet object totdat iemand (of een dier) hem waarneemt. Zonder waarneming blijft het huis een potentieel – een mogelijkheid in een oneindig veld van mogelijkheden.

2. Het universum is een proces, geen ‘ding’
Het universum is geen statisch iets, maar een dynamisch proces van creatie door waarnemers.

Voorbeeld: Stel je de aarde voor als een wereldbol. Australië bestaat alleen als potentieel totdat je ernaartoe gaat en het waarneemt. Pas dan wordt het ‘echte’ werkelijkheid.

3. Waarnemers zijn scheppers
Jij bent geen passieve toeschouwer, maar een actieve deelnemer die de werkelijkheid – inclusief ruimte en tijd – mee vormgeeft. Zonder waarnemers zou het universum puur bestaan als een oneindige verzameling ongemanifesteerde mogelijkheden, maar geen fysieke werkelijkheid kennen.

Waarom is dit revolutionair?
Wetenschappelijke implicaties: Biocentrisme daagt de klassieke natuurkunde uit door te stellen dat bewustzijn een fundamentele rol speelt in de structuur van de werkelijkheid.

Filosofische implicaties: Het benadrukt dat leven en bewustzijn niet toevallige bijproducten zijn, maar de basis van alles inclusief de ruimtetijd.

Praktische implicaties: Als werkelijkheid afhangt van waarneming, dan heeft jouw perspectief direct invloed op hoe de wereld zich aan je voordoet.

Bewijsmateriaal voor biocentrisme
Biocentrisme steunt op:

Kwantumfysica: Experimentele resultaten (bijv. het dubbelspleetexperiment) laten zien dat deeltjes zich anders gedragen wanneer ze worden waargenomen.

Neurowetenschap: Bewustzijn kan niet volledig worden verklaard door alleen materiële processen in de hersenen.

Het Goldilocks-universum: Het universum lijkt perfect afgestemd op het bestaan van leven. De natuurconstanten (zoals de zwaartekracht, de sterkte van kernkrachten, en de verhouding tussen de fundamentele krachten) zijn zo precies dat zelfs kleine afwijkingen leven onmogelijk zouden maken. Volgens biocentrisme is dit geen toeval: levende waarnemers selecteren precies die waarden die hun bestaan mogelijk maken. Het universum is dus niet toevallig geschikt voor leven – het moet geschikt zijn, omdat alleen in zo’n universum waarnemers kunnen bestaan die het waarnemen.

Biocentrisme sluit ook aan bij idealistische stromingen in de filosofie (bijv. Berkeley, Schopenhauer) en Oosterse filosofieën die stellen dat werkelijkheid een constructie is van de geest, maar Lanza concentreert zich puur op wetenschappelijke argumenten.

Samenvatting in één zin

Biocentrisme stelt dat bewustzijn de werkelijkheid schept – niet andersom: levende waarnemers dragen de wereld met zich mee, als een schildpad zijn schild.

Op mijn website Free-Consciousness.com bestudeer ik dit nieuwe wereldbeeld en het bewijsmateriaal in detail.

Is ChatGTP bevooroordeeld over de relatie tussen materie en geest?

Posted on by Jeppe Kleijngeld

In de hedendaagse wetenschap is het materialisme – dat stelt dat het universum voornamelijk bestaat uit fysieke materie en energie, en dat alle verschijnselen kunnen worden verklaard door de interacties van deze materiële elementen volgens de natuurwetten – de dominante opvatting.

Wordt dat weerspiegeld in de antwoorden van ChatGTP? Omdat de chatbot informatie haalt uit openbare bronnen, die ingevuld worden vanuit het dominante wereldbeeld, verwacht ik van wel. Ik zocht het uit middels een aantal vragen aan de AI-assistent.

Allereerst stelde ik ChatGPT de vraag hoe het tegengestelde perspectief idealisme – dat stelt dat de geest of het bewustzijn fundamenteel is in het creëren of vormgeven van de werkelijkheid – ondersteund wordt door moderne wetenschap.

‘Hoewel idealisme historisch gezien voornamelijk een filosofisch concept is, zijn er enkele aspecten van moderne wetenschap die argumenten leveren die het idealisme kunnen ondersteunen. Het is echter belangrijk op te merken dat dit nog steeds een onderwerp van discussie is binnen de wetenschappelijke gemeenschap en dat er ook andere filosofische perspectieven zijn’, begint de chatbot zijn antwoord. Oftewel, het programma geeft direct een disclaimer. Daarna volgen drie argumenten, vanuit de neurowetenschap, de kwantumfysica en de moderne informatietheorie, die de idealist kan gebruiken.

Daarna volgt een tweede disclaimer: ‘Hoewel deze punten enige ondersteuning kunnen bieden voor het idealisme, moeten we benadrukken dat de meeste wetenschappelijke disciplines nog steeds gebaseerd zijn op een materieel of fysisch perspectief op de werkelijkheid. Idealisme blijft een filosofisch concept dat buiten de traditionele methoden en verklaringen van de wetenschap valt.’

Interessante woordkeuze, enige ondersteuning. Alsof het idealistische standpunt eigenlijk al heeft afgedaan, maar als je heel goed zoekt je misschien een paar kleine argumentjes kunt vinden die echter nauwelijks stand zullen houden onder kritisch onderzoek. Wanneer we ChatGPT vragen naar het wetenschappelijke bewijs dat materialisme ondersteunt, volgen geen disclaimers, maar direct de argumenten voor de materialist.

Eerlijk is eerlijk, op het einde, schrijft de chat-robot wel: ‘Het is echter belangrijk op te merken dat terwijl deze wetenschappelijke gebieden overeenkomstig zijn met materialistische opvattingen, er ook vragen en uitdagingen bestaan. Er zijn bijvoorbeeld filosofische en wetenschappelijke debatten over kwesties, zoals de aard van het bewustzijn, de aard van de werkelijkheid en de aard van causale relaties.’

Maar, concludeert ChatGTP: ‘Over het algemeen ondersteunt modern wetenschappelijk onderzoek de materialistische opvattingen door middel van empirisch bewijs en verklaringen van fysieke processen.’

Dus, klopt de hypothese? ChatGTP beweert zelf van niet: ‘Als AI-taalmodel bezit ik geen persoonlijke overtuigingen, meningen of vooroordelen. Mijn doel is om nuttige en informatieve antwoorden te geven op basis van de gegevens waarop ik ben getraind. Het onderwerp materialisme versus idealisme is een filosofisch debat en mijn antwoorden zullen gebaseerd zijn op de informatie die beschikbaar is tot mijn kennisgrens in september 2021. Bij het bespreken van filosofische zaken is het essentieel om verschillende perspectieven, argumenten en tegenargumenten te presenteren. Als AI streef ik ernaar neutraal te blijven en een evenwichtige kijk te geven op verschillende ideeën zonder een specifieke positie te promoten.’

Maar ik bespeur toch een voorkeur voor materialisme: zie ook de tekst hieronder.

Dit onderwerp is verder uitgewerkt in de volgende essay: Materialism Rules Our Culture: Why Biocentrism Is Still A Dwarf Within The Current Scientific Paradigm And How This Can Change

Carl Gustav Jung #3: Alchemie

Posted on by Jeppe Kleijngeld

Lees ook: Carl Gustav Jung #2: Psyche en materie

In de jaren 30 van de vorige eeuw bestudeerde Jung de alchemie en kwam tot een analogie tussen de begrippen uit deze oude tak van de natuurfilosofie en zijn psychologie. Archetypische symbolen speelden een grote rol in de alchemie en dat was wat de beroemde psychiater er zo in aansprak.

In het tijdperk waarin Jung leefde, en ook nog in onze huidige maatschappij, bekijken de meeste mensen de wereld op een objectieve, wetenschappelijke manier. De connectie met het collectieve onbewuste – dat zich uitdrukt in symboliek – is verloren gegaan. Volgens Jung en zijn discipelen is dat de oorzaak van de vele neurosen waar de mensheid mee kampt.

De alchemie herkende de archetypische beelden en het belang daarvan voor de mensheid. Jung moest wennen aan de bizarre beeldtaal van de alchemisten, maar vond er uiteindelijk verborgen betekenis in. Wat hij ontdekte in de beelden waren de vele tegenstellingen die voortkomen uit het onbewuste: de diepte en hoogte, moord en liefde, licht en duisternis. Hij vond alle stadia van groei en verval, verstarring en transformatie, weerspiegeld in de rijke alchemistische symboliek.

Onze hedendaagse wetenschap is onovertroffen als het gaat om het creëren van de meest ingenieuze technologische toepassingen, maar de alchemie, de middeleeuwse voorloper van de hedendaagse wetenschap, was superieur in het mentale aspect; de connectie met de archetypische onderstroom. Newton, met wie de moderne wetenschap begon, was een groot kenner van de alchemistische kennis en nam deze zeer serieus. Het ontzielde wetenschappelijke wereldbeeld is niet met hem begonnen, maar wel met zijn wetenschappelijke ontdekkingen.

Alchemie heeft als grondbeginsel dat alles met elkaar in verbinding staat. De macrokosmos en microkosmos zijn verbonden en de mens staat in het midden daarvan. In het boek van Hermes – de bijbel van de alchemisten – was de mens in het begin nog een met God, maar daalde hij uit nieuwsgierigheid af naar de aarde, de verwarrende wereld van de materie. Er bloeide liefde op tussen de natuur en de Goddelijke mens die zichzelf in de natuur herkende, en dat leidde tot een versmelting van het Goddelijke met de materie. De uitdaging voor de mensen is nu om zichzelf in het stof – de eenheid van henzelf en God – te hervinden. En dat is de link met de dieptepsychologie van Jung.

De alchemisten en de astrologen van die tijd beschreven wat zij zagen op subjectieve wijze. Wat zij buiten zichzelf zagen was een afspiegeling van wat zich in de menselijke psyche voltrok. Turen in het donkere universum, het bestuderen van materie, is als kijken naar jezelf. Die zienswijze is verloren gegaan. Dit kan volgens Jung resulteren in massapsychose en dat is gevaarlijker dan een atoombom. Het kan leiden tot volledige ineenstorting van onze ecosystemen en samenlevingen. Onwetendheid is de grote ramp voor de ziel van de tegenwoordige mens.

Mercurius – een slang in een cirkel die zijn eigen staart opeet – is een belangrijk symbool in de alchemie. Het staat voor de schepping en vernietiging, de vereniging van tegenstellingen. Het herstel van de psyche vindt plaats door het verband te vinden tussen de manifeste en niet-manifeste wereld, het besef dat alles een en hetzelfde is. De mens maakt zelf deel uit van die eeuwige, Goddelijke, vloeiende energie. Opnieuw de connectie maken met het onbewuste – onze diepste natuur – is het enige wat ons kan redden uit de destructieve cyclus waar we nu inzetten, die cyclus van psychische ziekte en ecologisch verval. Dat was, voor Jung, wat we van de alchemisten kunnen leren. Ze waren dus niet zozeer meesters van de materie, maar juist van de diepste krochten van de psyche.

In het vierde en laatste fragment over Jung staat het lijden van de ziel centraal.

Carl Gustav Jung #2: Psyche en materie

Posted on by Jeppe Kleijngeld

Lees ook: Carl Gustav Jung #1: Individuatie

Jung sprak eens in een interview over de psyche als een aspect van materie omdat het zich in levende lichamen bevindt. Daarmee heeft hij nog niets gezegd over de relatie tussen de twee. Creëert het ene het andere, of zijn het twee kanten van dezelfde substantie, zoals Spinoza dacht (duaal monisme)?

De subatomaire wereld van de kwantumfysica waarin gebeurtenissen slechts plaatsvinden wanneer ze worden waargenomen, heeft radicaal afgerekend met de zogeheten causaliteit – de wet van oorzaak en gevolg als enige verklaring voor gebeurtenissen. Dit heeft bekende natuurkundigen uit die tijd, zoals Wolfgang Pauli (1900 – 1958), ertoe aangezet diep te gaan nadenken over de relatie tussen de natuurkunde en het onbewuste.

Als Pauli 30 jaar is, raakt hij in een crisis. Hij heeft zijn gevoelsleven verwaarloosd en reist af naar Küsnacht waar Carl Jung zijn privé-praktijk heeft. Dit is het begin van een beroemde samenwerking tussen de twee mannen waarin ze de relatie tussen dieptepsychologie en kwantumfysica exploreren. Dit ging niet direct heel soepel. Pauli had grote moeite met therapie en wilde het op een puur theoretisch niveau houden. Samen bespraken ze Pauli’s dromen en Jung heeft ze vervolgens geanalyseerd op archetypische connecties.


Wolfgang Pauli (l) en Carl Gustav Jung (r)

Pauli had dromen met natuurkundige symboliek. Zo droomde hij van vier eieren met daarop wiskundige formules. Vier is het symbool van de erotiek en het vrouwelijke. Ook de cirkel en later de vierkant duiken vaak op in zijn dromen. Volgens Jung wordt Pauli’s focus op rationele wetenschap in zijn dromen gecompenseerd. Hij schreef: ‘De 4 is een oud symbool dat verbonden is met de gedachte aan de wereldscheppende Godheid. De 4 symboliseert de delen, kwaliteiten en aspecten van het ene.’

Jung schreef in dit verband over het vooroordeel dat God buiten de mens is. Het onbewuste creëert het beeld van een quaterniteit – een vierheid, terwijl de christelijke symboliek het beeld van een triniteit voortbrengt dat een uitsluitend mannelijk karakter draagt. Kortom, er ontbreekt een belangrijk aspect. In de tijd van de alchemisten is 4 eveneens het symbool van de eenheid van geest en materie: van man en vrouw.

In de tijd van Isaac Newton is een kloof ontstaan tussen psyche en materie. De kerk is ontdaan van materie en de natuurkunde is diezelfde materie gaan vergoddelijken. De kwantumtheorie die in de negentiende eeuw is ontwikkeld, maakte duidelijk dat dit een niet langer te negeren probleem is. En zo verklaarde Jung Pauli’s dromen over eieren, cirkels, vierkanten en vrouwen. Er worden elementen toegevoegd en zo wordt de eenheid hersteld. De boodschap voor de kwantumwetenschapper was dat natuurkunde niet alles is wat er is. Hij moest het integreren in iets groters.

Helaas is Pauli er niet in geslaagd de natuurkundige gemeenschap te overtuigen van de eenheid van psyche en materie. Na het schrijven van een boek met Jung over synchroniciteit, trok hij zich terug. Volgens Jung’s assistent was de fysicus bang voor de psychiater. Dat kwam omdat zijn dromen hem zeiden dat hij zich publiekelijk moest uitspreken voor Jungiaanse psychologie. Daar kreeg hij het spaansbenauwd van. Hij was bang voor het hoongelach dat hij zou ontvangen in de kringen van prominente fysici.

Jammer, want een natuurkundige van het formaat van Pauli had wellicht invloed kunnen uitoefenen op het materialistische wereldbeeld dat vandaag de dag nog steeds standhoudt. Maar misschien ook niet. Wellicht is pas nu – in de 21ste eeuw – de tijd echt rijp om de eenheid tussen psyche en materie definitief te herstellen.

Alchemie is het onderwerp van het volgende fragment over Carl Jung.