Chernobyl

De HBO-miniserie Chernobyl – passend in deze tijden van pandemie – is een briljante reconstructie van de ergste door mensen veroorzaakte ramp aller tijden. In de eerste aflevering zijn we getuige van de eerste fase van de ramp op 26 april 1986: de explosie en de brandweermannen die het vuur probeerden te blussen. En daarbij gedoemd werden tot een gruwelijke dood.

In de afleveringen daarna probeert het crisisteam een nog grotere ramp te voorkomen en de na-effecten te bestrijden, zoals het doden van alle dieren in de uitgestrekte regio en het verhuizen van tienduizenden mensen. In de laatste aflevering staat de schuldvraag centraal: hoe heeft het zo mis kunnen gaan? De serie is een mix van klassieke rampenfilm, politieke thriller, rechtbankdrama, biografie (van hoofd onderzoeker Valery Legasov en crisismanager Boris Shcherbina) tot ware body horror-film. Want wat de straling met het menselijk lichaam kan doen is te gruwelijk om zelfs maar te overwegen.

Ik wist eigenlijk heel weinig over hoe verschrikkelijk deze ramp was en hoe erg het had kunnen worden. Er zijn vele heldendaden verricht om te voorkomen dat het radioactief materiaal in het grondwater terecht kwam wat het gehele content Europa had vervuild. In totaal zijn er 750.000 mensen gestuurd om de rommel op te ruimen in het zwaar radioactieve gebied. Hoeveel er uiteindelijk zijn doodgegaan is niet bekend, maar het zijn er veel geweest.

De serie geeft ook een beeld van de mindset van de Sovjet Unie. De ideologie was erop gericht het een perfecte natiestaat te laten zijn. En dat leidde tot het in de doofpot stoppen van de feiten. In de Sovjet Unie van die tijd was het ondenkbaar dat zo’n ramp zou plaatsvinden. Zeker omdat de nucleaire macht status gaf aan de Sovjet Unie. Dus deden ze alsof het niet gebeurd was. Totdat in Scandinavië verhoogde straling werd opgemerkt.

Uiteindelijk zijn er mannen veroordeeld voor het ‘uitwonen’ van de centrale waardoor de ramp kon plaatsvinden. Maar de echte schuldige is natuurlijk de staat…. Zie die maar is veroordeeld worden door de staat. Petje af voor Legasov, die een aantal jaren na de ramp zelfmoord pleegde, voor het blootleggen van de fouten in ‘het systeem’.

Deze shockerende serie doet de economische ramp die corona nu veroorzaakt enigszins relativeren.

Mind Matters

Laatst droomde ik dat mijn moeder mij in paniek opbelde over mijn broer. Hij had al zijn geld geïnvesteerd in complexe en risicovolle financiële producten. Een dag later sprak ik mijn moeder echt; ze vertelde dat mijn broer hun de dag daarvoor met hun financiën had geholpen en ze daarbij had geadviseerd hun spaargeld te beleggen in risicovolle financiële producten! (En zo te profiteren van de lage koersen door de coronacrisis.)

Toeval? Dat is goed mogelijk. Ik schrijf regelmatig over financiële zaken, mijn broer doet wel eens gek de laatste tijd, en mijn moeder is regelmatig bezorgd. De ingrediënten om deze droom te construeren waren dus latent aanwezig in mijn hoofd. Toch, voor iemand die denkt dat de gehele realiteit voortkomt uit een oneindig mentaal veld, is toeval niet voor alles zomaar een verklaring.

Het onderzoeksveld voor dergelijke fenomenen in de psychologie heet transpersoonlijke psychologie. Het uitgangspunt is dat het ego een afgebakend stuk geest is, maar dat we in werkelijk allemaal mentaal met elkaar verbonden zijn. De grondlegger van deze tak van de psychologie is Carl Gustav Jung. Hij noemde zulke gebeurtenissen synchroniciteit. Hiermee bedoelde hij zinvolle coïncidentie van uiterlijke en innerlijke gebeurtenissen die zelf niet causaal verbonden zijn.

Een bekende opvolger in het transpersoonlijke veld is de van oorsprong Tsjechische bewustzijnsonderzoeker Stanislav Grof. Hij gebruikte eerst LSD om proefpersonen transpersoonlijke ervaringen te laten beleven, maar toen dit verboden werd ontwikkelde hij de ademhalingstechniek holotropic breathwork. Door langdurig intensief in te ademen verandert het zuurstofgehalte in het brein en bereiken de proefpersonen de mentale staat van heelheid. Hierbij tappen ze in het bewustzijn van andere mensen, reptielen, vissen, vogels, insecten, en zelfs complete beschavingen of het gehele universum! Grof heeft duizenden proefpersonen dergelijke ervaringen laten ondergaan en allemaal hebben ze grote invloed gehad op hun levens. Onderstaand is de beschrijving van één hen:

“Ik had nooit serieus nagedacht over de mogelijkheid dat er zoiets als plantenbewustzijn bestond. Ik heb enkele verslagen gelezen van experimenten die wijzen op het ‘geheime leven van planten’ en beweringen dat het bewustzijn van de tuinman de oogst kan beïnvloeden. Ik heb dergelijke dingen altijd beschouwd als ongegrond new age gebazel. Maar hier was ik, volledig getransformeerd in een gigantische Sequoia-boom, en het was me absoluut duidelijk dat wat ik ervoer echt in de natuur gebeurt, dat ik nu dimensies van de kosmos ontdekte die gewoonlijk verborgen zijn voor onze zintuigen en intellect.

Het meest oppervlakkige niveau van mijn ervaring leek erg fysiek en omvatte dingen die westerse wetenschappers hebben beschreven, alleen gezien vanuit een geheel nieuwe hoek – als bewustzijnsprocessen geleid door kosmische intelligentie, in plaats van mechanische gebeurtenissen in organische en onbewuste materie. Mijn lichaam had de vorm van de Sequoia-boom, het was de Sequoia. Ik voelde de circulatie van sap door een ingewikkeld systeem van haarvaten onder mijn schors. Mijn bewustzijn volgde de stroom naar de fijnste takken en naalden en was getuige van het mysterie van de gemeenschap van leven met de zon – de fotosynthese. Mijn bewustzijn reikte helemaal tot in het wortelstelsel. Zelfs de uitwisseling van water en voedsel van de aarde was geen mechanisch, maar een bewust, intelligent proces.”*1

Stel dat dit echt waar is, wat zou dat dan betekenen voor de mensheid? Het antwoord komt van niemand minder dan Albert Einstein. Hoewel hij altijd is blijven zoeken naar een waarnemer-onafhankelijke externe lokale realiteit – waarvan kwantummechanica duidelijk heeft aangetoond dat die er niet is – begreep hij het transpersoonlijke principe heel goed. Hij zei: “’Een mens is een deel van het geheel dat door ons universum wordt genoemd, een deel dat beperkt is in tijd en ruimte. Hij ervaart zichzelf, zijn gedachten en gevoelens als iets dat losstaat van de rest, een soort optische waanvoorstelling van zijn bewustzijn. Deze waanvoorstelling is een soort gevangenis voor ons, die ons beperkt tot onze persoonlijke verlangens en tot genegenheid voor een paar personen die het dichtst bij ons staan. Het moet onze taak zijn om onszelf uit deze gevangenis te bevrijden door onze cirkel van mededogen te verbreden om alle levende wezens en de hele natuur in haar schoonheid te omarmen.”

Betekent dit dat je zelfs niet op een brandnetel mag stappen? Dat gaat wat ver. Maar begrijpen dat al het leven ‘ervaart’ kan voor de meeste ego’s geen kwaad om te beseffen. Dit zou een mooie volgende stap zijn in de evolutie van het leven op deze planeet.

© Jeppe Kleyngeld, mei 2020

*1 Grof, S., with Zina Bennett, H. The Holotropic Mind: The Three Levels Of Human Consciousness And How They Shape Our Lives. New York: HarperCollins Publishers, 1993

Corona Crash Course

De verwachtingen in de financiële wereld voor 2020 waren goed. En toen dook er een enorme Zwarte Zwaan op. Een uitschieter die buiten de normale gang der dingen valt en die zeer grote gevolgen heeft.

De Corona-pandemie is de tweede crisis die ik bewust meemaak die de financiële markten waanzinnig overstuur maakt (na de kredietcrisis van 2008). De redactie van Tegenlicht praatte met beursanalisten wereldwijd om de impact in hun landen te duiden. De reacties zijn overal anders. Vermogensbeheerder Jennifer Chan in Hong Kong vindt het meevallen vergeleken met SARS 17 jaar geleden. Scott Bauer, een analist uit de VS, zit al sinds 1991 op de beurs, maar heeft zulke koersschommelingen nog nooit meegemaakt. “Dit is ongekend.”

Het is logisch: de beurshandelaren kunnen niet goed inschatten wat de gevolgen zullen zijn van de lockdown. Kunnen we voorsorteren op herstel? Of wordt het nog (veel) erger? Vandaar de extreme bewegingen van de beurskoersen. Wat voor advies geven de analisten hun klanten? Hebben we de bodem bereikt? “Ik ben gestopt te voorspellen”, zegt de Duitse financiële expert Joachim Klement die in London werkt. En dat is het enige eerlijke antwoord dat hij kan geven. Zijn advies: “Als je je aandelen nog niet verkocht hebt, ben je nu te laat. Hou ze vast en kijk vooral niet naar je portefeuille. Dan zie je hoeveel geld je verloren hebt. Op lange termijn komt het meestal wel weer goed.”

Een andere belegger waagt zich wel aan een koopadvies. Koninklijke olie. De prijs staat op het laagste punt in twintig jaar. “Er gaat wel wat met het dividend gebeuren, maar de prijs gaat hoe dan ook weer omhoog.” Ook grote techbedrijven die in de cloud zitten doen het goed. Aangezien meer dan de halve wereldbevolking thuis in quarantaine zit (op dit moment 3,9 miljard mensen) kunnen deze bedrijven alleen maar omhoog gaan.

De gevolgen van de Corona-pandemie zijn bijzonder. We gaan in extreem korte tijd van een vrije markteconomie naar tijdelijke nationalisatie. Want we kunnen het nooit redden zonder massale overheidssteun. Evengoed zullen bedrijven omvallen, en als het lang duurt zullen we een verschuiving zien van alles wat niet essentieel is, naar de strikt essentiële goederen, zoals voeding en alles wat nodig is voor de gezondheidszorg. Bedrijven zullen omvallen als dominostenen. En daarna kunnen we alles weer gaan opbouwen. Voor veel mensen onprettig, maar af en toe een flinke shake out is onderdeel van het spel waar we gevraagd en ongevraagd aan deelnemen.