Existentialisme

Existentialisme. Een prachtig woord vind ik dat; existentialisme. Natuurlijk is er een woordenboek/wikipedia uitleg van, maar ik wil het hebben over mijn subjectieve benadering van de term. Allereerst moet ik vaak denken aan de film Vanishing Point, een bekende roadmovie uit de jaren 70’ waarin de hoofdpersoon rondrijdt in een Dodge Challenger. Hij heeft geen doel; hij rijdt gewoon om het rijden.

Als ik het betrek op mijn eigen leven, denk ik vooral aan Griekenland, 2007. Ik was hier met Loesje dierenwelzijnwerk aan het doen bij wijze van onze huwelijksreis. Dit kwam veelal neer op het schoonmaken van honden en kattenhokken, maar we hebben ook een hoop reddingsmissies uitgevoerd. We zijn bijna heel Kreta doorgereden in onze reis van drie maanden. Tijdens deze tochtjes had ik vaak dat existentialistische gevoel; rondrijden, niet altijd met een heel duidelijk doel, slechts een richtlijn. De ene sigaret na de andere rokend. Een heerlijk gevoel waarin ik echt stilstond bij het moment in tijd. Hier leef ik in het nu.

Existentialisme

In het ‘normale’ leven van afwisselend werken en weekend is er minder vaak sprake van zulke momenten. Tijdens reizen waarbij je ‘niet echt iets hoeft’ komt dat gevoel toch het sterkste naar voren. Maar toch klopt dit niet helemaal. In Schermerhorn voelt het altijd wel een beetje als vakantie. Vooral in de zomer wanneer ik het Konijneneiland onderhoud, krijg ik vaak sterk dat ‘plaats en tijd’ gevoel. Afgelopen zomer had ik een houten mini-piertje gebouwd om gemakkelijker bij het water te kunnen. Dit was duidelijk zo’n moment waarin ik dacht; dit is het hier en nu. Misschien zijn er nog restanten van dit piertje te vinden over 100 jaar, maar nu beleef ik dit moment in dit specifieke ruimte-tijdsvacuüm. Een heel prettig gevoel.

Wat betekent zo’n moment in het hele universum? Het leven van een mens is misschien een potloodstreepje op The Empire State Building, maar toch voelt het relevant op zo’n moment, terwijl je gewoon iets simpels aan het doen bent waarvan de impact op de wereld minimaal is. Existentialisme, een prachtig begrip waar je met een beetje bewustwording volop van kunt genieten.

Ik zou dat gevoel wel vaker willen hebben. In het dagelijks leven ben ik altijd bezig met doelen; zorgen voor het gezin, targets halen op het werk, klusjes doen, toch voldoende vrije tijd genieten, uitstapjes maken, die laatste film van Tarantino (Django Unchained) zien, me verder verdiepen in mijn vakgebied, lezen, et cetera. Kun je die existentialistische gevoelens niet plannen? Nee, spontaniteit is een noodzakelijk component. Je kunt het wel helpen door bijvoorbeeld te mediteren en je hoofd leeg te maken. Ook reizen maken helpt mee, maar omdat dat er financieel niet in zit zal ik vaker in mijn bootje moeten stappen. Varen zonder doel, gewoon om het varen. Het bestaan is een vreemd iets, we doen het iedere dag, maar weten niet altijd zo goed hoe. ‘Gewoon’ maar leven, ook al is het verre van gewoon, lijkt het beste te werken.

Laatste observaties van een sprankelende geest


Death has this much said for it:

You don’t have to get out of bed for it.
Wherever you happen to be
They bring it to you – free.
– Kingsley Amis
_____________________________

Via de Amazon Best Seller 100 stuitte ik onlangs op het non-fictie boek ‘Mortality’ van Christopher Hitchens. Ik kende de auteur niet, maar zijn editor bij Vanity Fair, waarvoor hij een bekend columnist was, vergeleek de invloed die hij op mensen had wel met Hunter S. Thompson (auteur van o.a. ‘Fear and Loathing in Las Vegas’). Dat klinkt als een schrijver die ik wel zou moeten kunnen waarderen!

Het goede nieuws is dat ‘Mortality’ inderdaad een erg goed boek is. Het slechte nieuws is dat het Hitchens zijn laatste boek is. Op de boektour van zijn memoires ‘Hitch22’ stortte hij ineens in elkaar: een kwaadaardige tumor. Hij beschrijft zijn tocht van ‘het land van de blakend gezonden naar de donkere landgrens van de natie van de doodzieken.’ Het is wel een gastvrij land, beschrijft Hitchens, maar de keuken is de beroerdste van iedere plek waar hij ooit eerder voet heeft gezet.

Als je dodelijk ziek bent, zullen sommige mensen – bekenden en onbekenden – ook nare dingen tegen je zeggen. Dit had ik me al eens voorgesteld, zo zitten mensen nu eenmaal in elkaar. In het geval van Hitchens komt daar nog de geloofsgemeenschap bij die zacht gezegd niet al te groot fan is van de overtuigde atheïst Hitchens (auteur van o.a. ‘God is Not Great’). Op een Christelijke community website verscheen de volgende tekst:

Who else feels Christopher Hitchens getting terminal throat cancer was God’s revenge for him using his voice to blaspheme him? Atheists like to ignore FACTS. They like to act like everything is a ‘coincidence.’ Really? It’s just a ‘coincidence’ that out of any part of his body, Christopher Hitchens got cancer in the one part of his body he used for blasphemy? Yeah, keep believing that, Atheists. He’s going to writhe in agony and pain and wither away to nothing and then die a horrible agonizing death, and THEN comes the real fun, when he’s sent to HELLFIRE forever to be tortured and set afire.

Hoe kan een primitieve levensvorm als de mens nou veronderstellen de geest van God te kennen?, reageert Hitchens. Ook stelt hij dat zijn kinderen ook gestraft worden door dezelfde God. Bovendien heeft God weinig fantasie als dit waar is, omdat het precies de kanker is die past bij Hitchens’ vroegere levensstijl. En als God kanker aan de zondaars geeft die het verdienen, moet je ook verklaren waarom zoveel kinderen leukemie krijgen. Bovendien is zijn keel zeker niet zijn enige orgaan waarmee hij gelasterd heeft, besluit de auteur.

Het is onmogelijk om pijn te beschrijven vanuit je geheugen, stelt Hitchens. Toch slaagt hij er aardig in zijn eigen lijdensweg van de moderne kankerbehandelingen goed weer te geven. Erg vrolijk wordt je hier niet van natuurlijk, maar de vele filosofen die hij aanhaalt over deze thematiek en zijn eigen rake observaties, maken ‘Morality’ wellicht de beste voorbereiding die je kunt treffen op je eigen onvermijdelijke lijdensweg en dood. Niet dat ik geloof dat je je hier te veel mee moet bezighouden in het leven, maar van het belang van een goede voorbereiding ben ik wel overtuigd. Bovendien is ‘Mortality’ met 100 pagina’s goed door te komen. Het is erg schrijnend wanneer de editor op een gegeven moment meldt dat Hitchens is overleden en de rest van het boek uit zijn aantekeningen bestaat (en een mooi nawoord van zijn vrouw). Sommige werken in het leven kunnen we helaas niet voltooien, hoe graag we het ook willen.

Mortality
Christopher Hitchens
128 pages
$14.36
Amazon

7 lessen voor ultiem levensgeluk

In het boek ‘De monnik die zijn Ferrari verkocht’ van Robin Sharma verkoopt topadvocaat Julian Mantle zijn Ferrari na een hartaanval en vertrekt hij naar India waar hij in de leer gaat bij de Wijzen van Sivana. Zij vertellen hem de zeven tijdloze deugden die de mens in staat stellen de potentie van geest, lichaam en ziel ten volle te ontplooien en intenser, gelukkiger en harmonieuzer te leven.

Yogi Raman vertelt Mantle dat deze zeven deugden allemaal gevat zijn in een mystiek verhaal dat als volgt gaat;

Je zit midden in een prachtige, weelderige groene tuin. Deze tuin staat vol met de meest bijzondere bloemen die je ooit hebt gezien. Wanneer je rondkijkt zie je een rode vuurtoren van zes verdiepingen hoog oprijzen. De deur van de vuurtoren gaat open en een Japanse sumoworstelaar van twee meter lang komt naar buiten en begint door de tuin te denderen. Hij is bijna naakt, maar draagt alleen een roze koord voor zijn edele delen. Wanneer de sumoworstelaar door de tuin begint te lopen vindt hij een gouden stopwatch die hij jaren geleden had achtergelaten. Hij doet hem om en raakt bewusteloos. Net wanneer je denkt dat hij zijn laatste adem heeft uitgeblazen, komt de man weer bij, wellicht onder de invloed van de geur van een paar gele theerozen in de buurt. Met hernieuwde energie springt hij overeind en kijkt naar links. Door de struiken ziet hij een lang kronkelend pad bezaaid met miljoenen schitterende diamanten. Iets doet de worstelaar besluiten dit pad te kiezen. Het pad brengt hem op de weg van eeuwige vrede en geluk.

In dit vreemde verhaal zitten volgens Yogi Raman de volgende zeven deugden besloten:

1. Leer je geest beheersen
Het symbool: De tuin
De tuin is je geest, een prachtige plek vol met mooie bloemen. Houd je tuin mooi. De kwaliteit van je leven wordt bepaald door de kwaliteit van je gedachten.

2. Volg je doel
Het symbool: De vuurtoren
Het doel van het leven is een doelbewust leven. Je levensdoel ontdekken en het realiseren schenkt blijvende voldoening. Stel duidelijke persoonlijke, zakelijke en spirituele doelen en houd deze altijd voor ogen. Dit geeft je enorm veel energie.

3. Beoefen kaizen
Het symbool: De sumoworstelaar
Werk continu aan zelfverbetering. Doe de dingen waar je bang voor bent en bereik zelfmeesterschap. Succes van buiten begint van binnen.

4. Leef met discipline
Het symbool: Het roze koord
Discipline krijg je door kleine dingen te blijven doen die moed vergen. Hoe meer je de kiem van zelfdiscipline voedt, hoe groter die wordt.

5. Respecteer de tijd
Het symbool: De stopwatch
Tijd is je hoogste goed en onvervangbaar. Richt je op je prioriteiten en bewaar je evenwicht. Durf daarom ‘nee’ te zeggen.

6. Onbaatzuchtig anderen dienen
Het symbool: De gele theerozen
De kwaliteit van je leven komt uiteindelijk neer op de kwaliteit van je eigen bijdrage. Door het leven van anderen te verlichten, bereikt je eigen leven de hoogste dimensie.

7. Beleef het heden
Het symbool: Het pad met diamanten
Leef in het nu. Geniet van het geschenk van het heden. We zijn hier allemaal met een speciale reden. Wees niet langer een gevangene van het verleden. Word de bouwmeester van je toekomst.

Onwaarschijnlijk toevallig

Het concept ‘toeval’ vind ik absoluut fascinerend. Helemaal als het een situatie betreft die eigenlijk niet kan. Die zo onwaarschijnlijk is, dat het eigenlijk geen toeval kan zijn, maar een force of nature. Een grand design. Daarom vind ik het begin van Magnolia zo tof, waarin drie van deze extreem toevallige situaties uit de doeken worden gedaan:

1. In de New York Herald van 26 november 1911 stond een bericht over de executie van drie mannen. Ze stierven voor de moord op Sir Edmund William Godfrey, echtgenoot, vader, drogist en gerespecteerd inwoner van Greenberry Hill, London. De mannen werden geïdentificeerd als Joseph Green, Stanley Berry en Daniel Hill. Green Berry Hill.

2. Tijdens een bosbrand nabij Reno werd een duiker in een boom gevonden: Delmer Darion. Hij was per ongeluk uit een meer gevist door een blusvliegtuig, bestuurd door een zekere Graig Hansen. Wat nog curieuzer was, was dat Hansen twee avonden eerder had gegokt aan de blackjack tafel die door croupier Darion werd bediend. Door het schuldgevoel en bizarre toeval pleegde Hansen vervolgens zelfmoord.

3. In 1958 wou de 17-jarige Sydney Barringter zelfmoord plegen door van een gebouw te springen in L.A. De lijkschouwer melde later dat de mislukte zelfmoordpoging een geslaagde moord was geworden. Ter verduidelijking: Toen Sydney op het dak stond hadden zijn ouders – zoals altijd – slaande ruzie drie verdiepingen lager. Zoals gebruikelijk bedreigde zij elkaar daarbij met vuurwapens. Op het moment dat Sydney net voorbij kwam vallen, ging het geweer van zijn moeder per ongeluk af. Sydney werd gedood door het schot en landde vervolgens op een veiligheidsnet, dat was aangebracht voor glazenwassers en zijn leven had gered.

There is no mystical energy field that controls my destiny.

Nu zijn dit fictieve situaties, maar in het echte leven gebeuren ze ook. De meest bizarre die ik ooit ben tegengekomen is de volgende. In juli 1975 meldde kranten aan beide kanten van de Atlantische Oceaan de dood van de 17-jarige Erskine Lawrence Ebbin. Hij was met zijn brommer aangereden door een taxi in Hamilton, Bermuda. Het toeval: een jaar eerder was zijn broer overleden. Hij was ook aangereden. Ook door een taxi. In dezelfde straat. En rijdend op dezelfde brommer. Hij was ook 17 jaar. Bizar genoeg? Nog niet: De broers werden beide aangereden door dezelfde taxi die dezelfde passagier bij zich had!!!

Is dit gewoon iets dat mathematisch mogelijk is in het vreemde universum waarin we wonen? Laatst had ik zelf ook een gevalletje toeval. Mijn moeder had me een oud fotoboek uit mijn jeugd meegegeven. Ik en mijn vrouw bladerden erdoorheen. Ze wees naar een opvallende jongen met een bril; een beetje de geek van de klas destijds. Ik zei; dat is Xxxxxx Xxxxxxx. Zegt zij vervolgens; hè dat is toevallig, ik heb vanavond een afspraak met een zekere Xxxxxx Xxxxxxx. Hij komt een konijn ophalen (mijn vrouw zit in de konijnen). Zou het dezelfde jongen zijn?

En inderdaad; s’avonds kwam ik thuis en wie stond er in de stichting van mijn vrouw? Inderdaad: Xxxxxx Xxxxxxx. Ik had zeker tien jaar niet door dat fotoboek gebladerd en zijn naam was de enige naam die ik hardop zei. What are the odds? Het ging overigens goed met Xxxxxx Xxxxxxx. Hij was nu succesvol consultant bij IBM. Nu is dit misschien niet zo creepy als het Bermuda verhaal, maar vreemd is het wel.

Is het allemaal toeval, of is er iets dat wij niet weten? Is er een krachtenveld dat bepaalt wat er allemaal gebeurt met ons? Niemand kan het met zekerheid zeggen, maar zeker is dat er voortdurend vreemde dingen gebeuren. Onverklaarbare dingen. Nu hoop ik niet dat ik dit artikel publiceer en vijf minuten later door de bliksem wordt getroffen. Dat morgen dit verhaal in de krant te lezen is. Het is onwaarschijnlijk, maar toch… zulke dingen gebeuren de hele tijd.

Jeppe Kleijngeld