Mentaal-Universum.nl (werk in uitvoering)

Mentaal-Universum.nl is een webplatform dat de mentale aard van de realiteit uitlegt.

In een droom is alles wat je waarneemt een constructie van je eigen geest. Wat nou als dit in je wakkere leven ook zo blijkt te zijn? Een verschil is wel dat je geest in de ‘echte’ wereld niet alleen van jou is, maar onderdeel van een alomvattend superbewustzijn. Het mentale universum vervangt één objectieve buitenwereld door een lappendeken van miljarden, subjectieve werelden van levende wezens. Werelden die door een gedeeld, non-lokaal bewustzijn met elkaar zijn verbonden.

Het idee van een wereld binnen bewustzijn, met geest als ultieme werkelijkheid, is niet nieuw. In de filosofie heet dit idealisme. In het hedendaagse Westen is echter de tegenhanger – het materialisme, de filosofie die alles terugvoert op materiële, kwantificeerbare grootheden – de dominante opvatting geworden. Die positie heeft het materialisme vooral te danken aan het grote succes van moderne wetenschap en Darwins evolutietheorie in het verklaren van een indrukwekkend aantal natuurlijke fenomenen.

Toch is deze zienswijze niet zonder problemen. Het vinden van een plausibele verklaring voor bewustzijn vanuit materialisme is tot de frustratie van de neurowetenschap niet gelukt. Met de opkomst van kwantummechanica in de jaren’ 20 van de vorige eeuw, waarbij het lijkt alsof subatomaire deeltjes ‘reageren’ op waarneming, is bovendien de subjectieve geest reeds de natuurkunde binnengedrongen. Dit tot de ontzetting van de natuurkundigen van die tijd die tot dan hadden verondersteld de natuur te kunnen bestuderen als externe, objectieve realiteit. Nu bleek de waarnemer ineens een fundamentele rol te hebben in het tot stand brengen van die realiteit.

Omdat de natuurkunde geen rationele oplossing kan vinden voor het zogeheten meetprobleem in de kwantummechanica, hanteren de meeste fysici een beleid van shut up and calculate en laten ze de metafysische implicaties over aan filosofen. Die zijn echter zelf vaak van de materialistische school en proberen bewustzijn weg te zetten als illusie (Daniel Dennett) of emergent fenomeen uit het brein (John Searle). De veronderstelde connectie tussen kwantummechanica en bewustzijn doen de materialisten meestal af als te belachelijk om zelfs maar te overwegen. De enkeling in de wetenschap die dit standpunt nog durft te verkondigen wordt al snel weggezet als charlatan en beoefenaar van pseudowetenschap.

Toch laat het beroemde tweespletenexperiment heel duidelijk zien wat er gebeurt wanneer je de waarnemer scheidt van de externe wereld op subatomair niveau: de manifeste buitenwereld verdwijnt dan in een vage waas van wiskundige waarschijnlijkheden. Dit duidt op een non-dualistische realiteit waarin de waarnemer en het waargenomene twee kanten van dezelfde medaille zijn. Wanneer we kwantummechanica letterlijk nemen als beschrijving van de realiteit, lossen we alle grote contradicties in de wetenschap op en zijn we hard op weg naar een holistisch begrip van de kosmos.

Ik ben Mentaal-Universum.nl begonnen voor diegenen die geïnteresseerd zijn in een dergelijk nieuw (of liever hernieuwd) paradigma in de filosofie en wetenschap. Zoals de titel al aangeeft is het uitgangspunt dat we werkelijk in een mentale wereld leven waarin wij levende wezens een directe rol hebben in het manifesteren van de fysieke werkelijkheid. In deze visie bestaan objecten die we observeren in de buitenwereld niet in definitieve staat, maar krijgen ze pas in onze waarneming een positie in ruimtetijd en kwaliteiten als kleur, geur, vorm en structuur. Ook voor ons levende wezens zelf geldt dat wij niet intrinsiek ‘echt’ zijn, maar manifestaties vanuit een diepere, verborgen dimensie die bestaat uit oneindige informatievelden en subtiele energie. Dat is de natuur zoals hij echt is, alleen kunnen we hem zo niet waarnemen. Wat we te zien krijgen is een gebruikersinterface van de natuur, maar niet de ware onderliggende realiteit.

De filosofische grondslag van dit nieuwe wereldbeeld is natuurlijk het idealisme, ontwikkeld door o.a. Berkeley, Kant en Schopenhauer en het neutraal monisme van Spinoza. Ook de bekende natuurkundige Erwin Schrödinger (van de beroemde kat die zowel dood als levend tegelijkertijd is) onderschreef Advaita Vedanta, een spirituele traditie die sterk lijkt op idealisme. Hij zei dat “verscheidenheid alleen maar schijn is en dat er in werkelijkheid slechts één geest is.”

Wetenschapper Robert Lanza heeft in zijn boek Biocentrism (2009) het idealistische gedachtegoed onderbouwd met de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Met zijn theorie van een fundamenteel levend universum legt hij uit hoe realiteit een proces is dat tot stand komt door de interactie van geest en materie/energie in superpositie (wolk van waarschijnlijkheden). Met zijn theorie lost Lanza de tegenstrijdigheden op tussen speciale relativiteit en kwantummechanica, geeft hij een verklaring voor de perfecte afstemming van de constanten van de natuur op het leven, en legt hij uit hoe ruimte en tijd niks anders zijn dan instrumenten van de geest om alles aan elkaar te knopen. Een idee van Immanuel Kant dat nu wetenschappelijk goed te onderbouwen is.

De kwantitatieve psycholoog Donald Hoffman heeft een vergelijkbare visie ontwikkeld (bewust realisme) en heeft zichzelf tot doel gesteld dit kwantificeerbaar te maken middels een wetenschappelijk valideerbaar, wiskundig model. Hiermee hoopt hij uit te leggen hoe alles – inclusief ruimte, tijd en materie/energie – tot stand komt door de interactie van bewuste agenten. Wanneer hij hier in slaagt zou hij de geschiedenis in kunnen gaan als de wetenschapper die het lichaam-geestprobleem heeft opgelost, het moeilijkste probleem in de filosofie dat al speelt sinds Plato. Al zal het verkrijgen van brede acceptatie voor het bestaan van immaterieel en non-lokaal bewustzijn misschien nog moeilijker blijken dan het kwantificeren ervan. Een paradigmaverschuiving van dit formaat gaat wel minimaal een generatie of twee overheen.

Er zijn naast Lanza en Hoffman nog een aantal andere wetenschappers die de status quo uitdagen, zoals de groep van het manifest voor post-materialistische wetenschap. Op Mentaal-Universum.nl komen deze bewustzijn-activisten uitgebreid aan bod en zal ik in losstaande essays het mentale universum verkennen en de implicaties duiden voor ons denken over realiteit, betekenis, cultuur, leven en dood.

© Jeppe Kleyngeld, augustus 2019

The Mind-Body Problem (Resolved)

Since the 17th century, the march of science has swept all before it. The route mapped out by Copernicus, Newton, Darwin and Einstein is dotted with numerous significant milestones along the way giving hope that, in time, even the remotest regions of the universe and the innermost secrets of the atom will be exposed by science…

Or will they? There is at least one mystery that has so far resisted the best efforts of scientists and philosophers alike: the human mind. This mind/body problem is arguably the thorniest of all philosophical issues.

We are all immediately conscious of our consciousness. We have thoughts, feelings, desires that are subjective and private to us. In stark contrast, science is triumphantly objective. So how can something as strange as consciousness conceivably exist in the physical world that is being exposed by science?

As in epistemology, the philosophy of knowledge, so in the philosophy of mind, the Frenchmen René Descartes made an impact in the 17th century that has reverberated through Western philosophy till this present day. Descartes’ refuge in the certainty of his own self naturally lead him to give an exalted status to mind in relation to everything in the world outside it. In metaphysical terms he conceived mind as an entirely distinct entity as mental substance whose essential nature is thinking. Everything else is matter or material substance whose defining characteristic is spatial extension a.i. filling physical space. Thus he envisioned two distinct realms; one of immaterial minds with mental properties such as thinking and feeling. Another of material bodies with physical properties such as mass and shape.

Problems for dualism
A desire to drink causes my arm to lift the glass. A drawing pin in my foot causes me pain. Mind and body interact. Mental effects bring about physical ones and vice versa. But the need for such interaction immediately casts doubt on the Cartesian picture. It is a basic scientific principle that a physical effect requires a physical cause. But by making mind and matter essentially different, Descartes appears to have made interaction possible. Descartes himself recognized the problem, and realized it would take God’s intervention to enable the necessary causal relationship. But he did little else to resolve the issue.

Descartes younger contemporary and follower, Nicolas Malebranche, accepted the duality and took it upon himself to tackle the problem. His surprising resolution was to claim that interaction did not in fact occur at all. Instead, on every occasion when a conjunction of mental and physical interaction was required, God acted to make it happen. So creating the appearance of cause and effect. The awkwardness of this doctrine, known as occasionalism, got little support and serves mostly to highlight the seriousness of the problem it was intended to fix.

Idealism & physicalism
The obvious response to the difficulties facing the substance-dualism of Descartes, is to adopt a monistic approach to claim that there is only one kind of stuff in the world, either mental or physical. A few – most notably George Berkeley – have taken the idealist path claiming that reality consists of nothing but minds and their ideas. But the great majority – certainly amongst modern day philosophers have opted for some form of physicalist explanation. Driven on by the undeniable successes by science in other areas, the physicalist insists that the mind too must be brought within the purview of science and since the subject matter of science is exclusively physical, the mind must also be physical. The task then becomes to explain how mind – subjective and private – fits into a purely physical account of the world; objective and publically accessible.

Physicalism has taken a number of different forms. What they have in common is that they are all reductive. They claim to show that mental phenomena can be analyzed, fully and exhaustively, in purely physical terms. Advances in neuroscience have left little doubt that mental states are intimately related to states of the brain. The simplest cause for the physicalist is thus to claim that mental phenomena are actually identical to physical events and phenomena in the brain. The most radical versions of such identity theories are eliminative. They propose that – as out scientific knowledge advances – folk psychology, our ordinary ways of thinking and expressing our mental life in terms of believes, desires, intensions and so on, will disappear. They will be replaced by accurate descriptions and concepts drawn principally from neuroscience.

Physicalist solutions to the mind-body problem brush aside many of the difficulties of dualism at a stroke. Predictably, critics of physicalism complain that its proposers have brushed aside too much. That its successes have been achieved at the heaviest cost: a failing to capture the essence of conscious experience, its subjective nature.

Source: 50 philosophy ideas you really need to know, Ben Dupré

(Resolved)
Fast forward to present day 2017. Quite a few scientists have become frustrated with the failure of science to give an explanation for mind though the general public is not aware of this failure. Also, there is a growing body of evidence for consciousness existing separate from the physical brain and being continually present in the cosmos. This correlates precisely with cutting-edge physics, which posits that things in our time and space are not intrinsically real, but are manifestations of a hidden dimension where they exist in the forms of superstrings, information fields, and energy matrices.

I am personally convinced that the mind-body problem has already been resolved, and the exception amongst Western philosophers – George Berkeley – got it right. It will take a long time before the general paradigm is shifted though. This is a ‘the world is not flat’ type of turnaround that takes time for the science community and general population to digest.

Read also: What Schrödinger’s Cat Tells Us About Reality