A Hipstamatic shot by Jeppy K.
Hannibal: De TV-serie (recensie)
Door Jeppe Kleijngeld
Seriemoordenaars en psychopaten zijn in trek sinds Dexter. Maar nu deze hitserie op zijn einde loopt, vonden verschillende producenten het tijd worden om twee van de beruchtste killers van het witte doek maar eens naar het kleine scherm te halen. Norman Bates (Psycho) mocht opduiken in Bates Motel en Hannibal Lecter (The Silence of the Lambs) in Hannibal de TV-serie. In beide gevallen betreffen het prequels.
In Hannibal volgen we speciaal FBI-medewerker Will Graham. Deze profiler heeft zoveel empathie dat hij zich geheel kan verplaatsen in de geesten van seriemoordenaars. Jack Crawford, hoofd van de FBI’s afdeling voor gedragswetenschappen, neemt Graham mee door het land om seriemoordenaars op te sporen, maar vreest voor zijn mentale welzijn. Daarom schakelt hij de briljante psychiater Dr. Lecter in die Graham mentaal gaat begeleiden.
Hannibal is gebaseerd op personages uit het eerste boek uit de Hannibal-serie Red Dragon. Kenners van de Harris boeken zullen dan ook zeker dialogen herkennen uit dit werk, maar ook uit de andere delen van de reeks is geput om de mythologie van Dr. Lecter vorm te geven. Zo is de verminking, waarbij er van een slachtoffer een engel is gemaakt door zijn longen als vleugels uit te klappen, afkomstig uit het boek Hannibal.
Ik was in het begin nogal sceptisch over deze serie. De inferieure eerdere sequels en prequels (Red Dragon, Hannibal & Hannibal Rising) op dat punt hadden mijn honger voor meer Hannibal Lecter al gedempt. Toen ik echter zag dat Mads Mikkelsen de rol van de beruchte psychopaat vertolkte werd mijn interesse toch gewekt. Ik heb de carrière van Mikkelsen gevolgd sinds ik hem zag in Pusher II op het International Film Festival Rotterdam in 2005. Een briljant acteur. Als iemand het zou kunnen flikken was hij het wel.
Bovendien is het concept van een serie over Hannibal in de jaren dat hij nog actief is als werkend massamoordenaar en psychiater een buitengewoon fascinerend idee. Maar alles valt of staat met de uitvoering. En gelukkig kan ik meteen melden dat die uitermate geslaagd is. Niet direct in het begin overigens. De eerste vier afleveringen van de 13 zijn behoorlijk zwak, vooral omdat er daarin geen aandacht wordt besteedt aan de karakterisering van het personage Hannibal.
Ik vreesde dus dat ze het verknald hadden, maar alles komt goed. Meer dan goed zelfs. Hannibal is bij vlagen briljante televisie. De show kruipt langzaam onder je huid en blijft daar vervolgens nog heel lang nasidderen, het effect dat de beste televisieseries – zoals Twin Peaks – kunnen hebben. Hannibal is een unieke combinatie geworden van enge, intelligente, fascinerende en baanbrekende televisie.
Het baanbrekende zit hem in de opbouw en structuur van de show. Lang niet alles wordt weggegeven, maar je wordt als kijker juist uitgedaagd om zelf te ontdekken wat de motivaties van de personages zijn. Daarbij voorzien de schrijvers je via de personages van fascinerende psychologische inzichten, die je kunt gebruiken om een majestueuze puzzel te leggen die nooit klaar is. Daarbij gaat het niet om wie de gezochte seriemoordenaars zijn – die worden meestal vrij snel en gemakkelijk gevonden – het gaat om wat de menselijke geest nou écht drijft. Als kijker wordt je dus ook een soort profiler, een sublieme zet van de makers.
Het grootste mysterie bij het psychoanalyseren is Hannibal zelf. Je leert hem gaandeweg het eerste seizoen kennen, maar een behoorlijk deel van zijn karakter blijft gesloten zodat je als kijker kunt blijven interpreteren wat hij wel en niet is. Hannibal wordt gedefinieerd door zijn acties. Er komen dingen op zijn pad, en hoe hij hier steeds mee om kiest te gaan bepaalt wie hij is. Je leert hem kennen, maar hij blijft toch steeds verassen. Fantastisch.
Gelukkig hebben de schrijvers ook geen ‘bovennatuurlijk’ personage van Hannibal gemaakt, zoals in de eerdere vervolgen. Als actieve seriemoordenaar is zijn grootste uitdaging om zijn misdaden te verbergen voor justitie en daarin schept hij een duivels genoegen. Lecter speelt een groots spel waarin hij zich roert in de wereld van de FBI, psychotherapie en collega seriemoordenaars. Maar niet alles gaat voortdurend van een leien dakje. Hij is gewoon super slim en, zoals een echte psychopaat betaamt, zoekt hij het gevaar graag op.
Mads Mikkelsen zet de rol op uiterst subtiele wijze neer. Hij doet vaak heel weinig, anders dan Anthony Hopkins die voortdurend in onbeteugelde psycho modus zat. Maar dat was ook een Hannibal Lecter die al gepakt was. Mikkelsen toont de modus operandi van de nog onontdekte Lecter, en daar past zijn subtiliteit uitstekend bij. Bovendien gaat er een grote intelligentie schuil achter zijn indringende ogen. Bij ieder woord dat hij zegt, hang je als kijker aan zijn lippen. Naast het briljante spel van Mikkelsen, zet Hugh Dancy op indrukwekkende wijze de getergde Will Graham neer. Laurence Fishburne vult de cast mooi aan. De rasacteur is energieker dan ooit en weet van de -normaal toch wat saaie- Jack Crawford een memorabel personage te maken.
Een briljant aspect van The Silence of the Lambs was dat er naast Lecter een andere angstaanjagende seriemoordenaar in het spel zat in de vorm van Buffalo Bill. Hannibal zit vol met dergelijke donkere geesten. De moordscènes die Will onderzoekt, zijn de meest creatieve en macabere ooit op film vastgelegd. In tijden waarin we aan steeds meer gruwelijkheid en horror gewend zijn, verdient Hannibal een groot compliment voor de wijze waarop het op momenten écht angstwekkend weet te zijn. De onheilspellende dromen van Will, de lugubere moorden en de spookachtige locaties maken de serie onvervalst griezelig. Vooral de aflevering waarin een meisje met het syndroom van Cottard (neurologische aandoening, waardoor ze de waan heeft dood te zijn) op moordpad gaat is doodeng.
Het einde van de serie is op een vreemde manier bevredigend en maakt hongerig naar meer. En dan vooral meer van Mikkelsen’s Lecter. Jazeker, de Deense acteur maakt er echt zijn personage van. En dat is meer dan indrukwekkend als je in de voetsporen van Anthony Hopkins treedt. Een oude passie van mij is met Hannibal weer aangewakkerd. De passie voor briljante seriemoordenaars en compleet gestoorde geesten. En daarvoor ben ik de makers van Hannibal bijzonder erkentelijk. Kom maar op met seizoen 2!

Borderline, ouderschap en vooroordelen
Gastpost door Loesje Kleijngeld
Loesje schreef deze blog in reactie op de stigmatisering van personen met borderline. Ze reageerde specifiek op deze blog, maar het had ook net zo goed een andere kunnen zijn. Het stigmatiseren van personen met borderline persoonlijkheidstoornis gebeurt helaas nog overal.
Beste,
Een goede hulpverlener gaat er mijns inziens altijd vanuit dat hij nog lang niet alles weet, dat er nog veel te leren valt en dat er nuances bestaan. Een goede hulpverlener is nieuwsgierig naar ontwikkelingen op zijn vakgebied en bovenal (!!!) heeft hij respect voor zijn cliënten.
U heeft ervaring en u heeft de basisproblematiek van mensen met borderline goed op een rij. Ook weet u het prikkelend op te schrijven. Daar is mijns inziens ook alles mee gezegd.
Allereerst. Wat is uw motivatie geweest bij het schrijven van deze blog? Het is geen verhaal waar iemand mee aan de slag kan, op een positieve manier. Zelfs de kinderen van ouders met borderline niet.
Aan de mensen die van streek zijn geraakt door het lezen van dit artikel, wil ik graag het volgende mededelen: Er wordt steeds meer bekend over de werking van de hersenen. Behandelingen worden steeds beter. Vroeger wist men niet goed wat er aan borderline te doen was, met alle gevolgen van dien, voor de persoon met borderline en voor de direct betrokkenen.
Borderline heeft kenmerken waarin elke persoon met borderline zich in meer of mindere mate kan herkennen. Niet elke ‘borderliner’ heeft last van ieder kenmerk. Het kan ook zijn dat iets een tijdje speelt en dan weer een (lange) periode niet.
Belangrijk is dat er aan borderline kan worden gewerkt. Heel hard gewerkt. Daar is hulp bij te krijgen, steeds betere. Hoe hard iemand wil en kan werken, dat ligt aan de persoon zelf. Het is een confronterende, lange, pijnlijke, eenzame, droevige weg. Maar het leven kan er beter op worden. Veel beter. Voor jezelf en voor je omgeving.
Heb je last van borderline en wil je gelukkiger worden en dat je omgeving gelukkiger wordt, dan zul je altijd weer bij moeten schaven. Altijd bijsturen. Dwz, steekt iets de kop op wat je nog niet onder de knie hebt, dan ga je opnieuw aan de slag dmv therapie, praten, lezen, leren, werken. Zie het maar als een leven lang studeren.
Borderline is rot, heel rot. Maar als je leert hoe je er (meer) grip op kunt krijgen, dan is het niet meer zo’n monster. Het is een hele verantwoordelijkheid, waar je niet om hebt gevraagd. Maar zo is het leven.
Houd het klein, kies waar je aan wilt werken, ga ervoor, ploeter en dan….succes!! Geniet, wees trots en dan ga je weer een stapje verder. Als je dat doet (en een goede therapeut leert je hoe het moet), dan wordt je een rijker mens.
Perfect wordt het niet. Maar dat geldt voor iedereen. Probeer van het leven te genieten en tegelijkertijd aan jezelf te blijven werken, zodat de generatie na jou misschien niet meer zo hard hoeft te knokken.
Terug naar Henk. De mensen die op uw blog afkomen zijn zoekende en daarmee kwetsbaar. U bent hulpverlener, dus dat weet u. Het verbaast mij dan ook dat u op zo’n stellige en minzame manier schrijft over de problemen van uw doelgroep. U zegt hulpverlener te zijn, maar u pretendeert dat er niets te helpen valt. Borderline is (zo stelt u) immers hopeloos. Zelfs als iemand u schrijft wel degelijk succes te hebben geboekt, dan doet u dit snel af als dat er wel geen sprake van ‘echte’ borderline zal zijn.
Ik vind het heel (!!) erg dat er nog altijd zoveel hulpverleners bestaan die hun eigen gelijk en ego belangrijker vinden dan het welzijn en de vooruitgang van de patiënt. Dit is superschadelijk en staat de ‘evolutie’ van therapieën in de weg.
Aan alle borderliners: Aan borderline valt te sleutelen. Echt. Enne…je bent geen monster hoor, je hebt gewoon heel erg veel pech.
Liefs, Loesje
Deel 2
Goede avond,
Bedankt voor de reacties. Ter verduidelijking: Ik ben zelf een ‘ernstige borderliner’. Ernstig, daar is geen twijfel over mogelijk. Ik heb echter, door bijna twee decennia ploeteren, stabiliteit bereikt, lastige eigenschappen en gedragingen de kop ingedrukt en zeer, zeer veel (zelf-) inzichten vergaard. En ik ben nu moeder.
Ik ben echter niet klaar. Als (ernstige) borderliner ben je helaas nooit klaar. Zoals ik al zei is het een kwestie van bijschaven en hard werken. Het moederschap is en blijft voor mij inderdaad een nieuwe uitdaging. Een mijnenveld vol risico’s tot oude gedragingen. Maar met goede wil en introspectie, kom je ver.
Mijn punt: Borderliners zijn mensen. Zijn moeders. Zijn vrouwen ( of mannen) met gevoel. Sommige zijn niet in staat tot zelfinzichten, zelfkritiek, sommigen zijn intelligent, sommige niet, sommige willen vechten, andere niet. Dit laatste is niet anders dan bij mensen zonder borderline. Er bestaan goede en slechte ouders, luie, egoïstische, lieve, zorgzame.
In de psychologie heb ik eigenlijk nooit zo erg gehoord van ‘ernstige borderliners’. Wel van: ‘persoonlijkheidsstoornis-… met borderline trekken’ en van ‘borderline persoonlijkheidsstoornis’. En dan zijn er ook nog de ‘gewone’ mensen met borderline trekken.
Mocht u twijfelen: menig psychotherapeut/psychiater/psycholoog heeft mij als borderline persoonlijkheidsstoornis gediagnosticeerd. In mijn zoektocht naar verbetering heb ik er heel wat gekend. Er is mij echter ook door menig psych respect toegekend door de ‘vastberadenheid en mijn vermogen tot introspectie en het feit dat ik zo’n ander mens heb weten te worden’. Bijna borderliner-af dus. Helaas sta ik in de opvoeding van mijn dochter opnieuw zelf in de kinderschoenen. Ik moet het rad opnieuw uitvinden. Wat overigens voor alle ouders geld.
Ik ontken niet de problemen en vreselijke effecten die borderline op kinderen kan hebben en meestal heeft. Ik ontken ook niet dat het een zeer serieuze beslissing is, die niemand en al helemaal een borderliner niet, licht mag nemen.
Ik wil alleen zeggen dat borderliners mensen zijn. Dat borderliners wel degelijk naar zichzelf kunnen kijken, mits ze de intelligentie bezitten, de juiste hulp krijgen en willen. Ik wil u erop wijzen dat u zelf waarschijnlijk een versmald beeld hebt gekregen door uw ervaringen. Uw ervaringen zijn reëel en uw zorg is terecht, alleen uw manier van benadering niet. Er zijn in inmiddels zoveel therapieën, er zijn zoveel mensen en zoveel soorten borderliners.
Het opzetten van een blog als deze brengt een verantwoordelijkheid met zich mee. Mijns inziens is uw tekst echter ontmoedigend (al is dat vast ook uw bedoeling), eenzijdig en grenst aan discriminatie.
Borderline is een ziekte. Ook borderliners hebben het recht op kinderen. Ze dienen dan echter wel hun verantwoordelijkheid te nemen. Er bewust voor te kiezen (en blijven kiezen) dat de ruimte voor ‘de borderline- gevoelens’ gestructureerd moet worden, op momenten dat het kind er niet is. Dat er ongelooflijk hard gewerkt moet worden en dat er al bergen zijn overwonnen VOOR de keuze een kind te verwekken. Et cetera. Maar niettemin is het niet aan u om over zo een persoonlijk, wezenlijk en pijnlijk iets heen te walsen zoals u mijns inziens doet in uw tekst. Het is kwetsend, bevooroordeeld en schadelijk.
Ik houd het hier verder bij, ik heb mijn aandacht weer nodig voor mijn kind en mijn borderline.
Het beste, Loesje
Intermezzo #46
Feeling like a freak on a leash.
You wanna see the light?
Feeling like I have no release.
So do I.
How many times have I felt diseased?
You wanna see the light?
Nothing in my life is free, is free.
Freak on a Leash
Korn (1998), Follow the Leader


