Hoe het echt zit met ‘The Great Reset’ complottheorie

Wie wel eens op Facebook of Twitter komt heeft het wel eens voorbij zien komen: berichten en/of video’s over ‘The Great Reset’. Zelfs zonder social media kun je het gezien hebben; in de Tweede Kamer ‘bijdragen’ van Baudet viel het begrip regelmatig en de anti-campagne posters hingen zelfs in de Rijp (zie foto hieronder). Maar wat is The Great Reset eigenlijk?

Het echte idee van The Great Reset zullen de meeste Forum-stemmers maar dodelijk saai en onbegrijpelijk vinden. Het is een voorstel van o.a. Klaus Schwab, grondlegger van het World Economic Forum (WEF), om na de coronapandemie de wereldeconomie duurzaam opnieuw op te bouwen. Schwab schreef er een boek over samen met Thierry (naamgenoot van…) Malleret.

De belofte van het voorstel is: verhoogde duurzaamheid, minder sociale ongelijkheid en stakeholder capitalism. Dat zijn positieve zaken, maar de keerzijde is dat er meer macht zal vloeien naar grote corporates (in tech, finance en pharmaceuticals) en supranationale organisaties. Ook zal de burger door het voorstel aan macht inboeten.

Vooral vanwege dat laatste punt is het idee van Schwab gekaapt door populisten, zoals Baudet, voor een complottheorie met dezelfde naam. Deze theorie wordt al sinds het begin van de coronapandemie met groot succes verspreid. Baudet heeft er zelfs zijn hele partijprogramma (na het uiteenvallen van zijn partij in 2020) op ingestoken, maar ook internationaal is de complottheorie populair.

De complottheorie komt erop neer dat het World Economic Forum de zelf veroorzaakte coronapandemie misbruikt om burgers steeds meer vrijheden af te nemen, grote delen van de wereldbevolking om zeep te helpen met vaccins, een wereldwijde overheid te installeren en van burgers slaven te maken die alles alleen nog via een centraal digitaal systeem kunnen doen. Een soort Brave New World meets 1984 dus.

Het handige voor de complotverspreiders is dat er veel over gepubliceerd is door het WEF. Dus zeggen ze; ‘de globalisten willen de macht overnemen en ze doen dit gewoon openlijk’ en ‘waarom heeft niemand in de gaten wat er aan het gebeuren is?’. Niemand van hen heeft echter het boek van Schwab gelezen; ze baseren zich op nep nieuwsberichten en ophitsende posts van populisten.

De complotdenkers vallen ook duidelijk prooi aan de ‘confirmation bias’ (of bevestigingsvooroordeel): de neiging om alleen waarde te hechten aan informatie die de eigen ideeën, overtuigingen of hypotheses bevestigt. Een voorbeeld is minister Kuipers die het corona EU-paspoort wil verlengen. De reden hiervoor is waarschijnlijk dat de minister verwacht dat corona nog een comeback gaat maken, maar voor de wantrouwende complotdenker is dit hét bewijs dat de Great Reset de volgende fase ingaat.

Aan de andere kant: de coronamaatregelen zijn bijna allemaal afgeschaft, dus dat dreigt te botsen met de complottheorie. Wat te doen? De uitkomst werd vrijwel direct geboden door Poetin die Oekraïne binnenviel. En al snel doken er video’s op waarin wordt gesteld dat deze oorlog ook bij het plan van ‘de globalisten’ hoort.

De oorspronkelijke tijdslijn van ‘The Great Reset’ is inmiddels bijgesteld.

Toen viel alles voor mij op zijn plaats. Waarom die verheerlijking van strongmen als Poetin? (Baudet noemde hem een ‘prachtkerel’). En waarom zijn bijna alle aanhangers van de theorie vóór Trump, tegen coronamaatregelen en nu zelfs voor Poetin? Het is duidelijk: de complottheorie is onderdeel van een georganiseerd plan van populisten om de macht in het Westen te grijpen. De complottheorie is zelf onderdeel van een complot!

Dit is niet de eerste keer dat een nepnieuwscampagne wordt ingezet om een populist aan de macht te helpen. Donald Trump heeft zijn overwinning aan de algoritmes van Facebook te danken dat gebruikers voortdurend nepnieuws toonde van hoe slecht de democraten wel niet waren. Trump is daarbij geholpen door Russische troll farms. Baudet en andere Europese populisten hebben goed gekeken naar de trucs die Trump (en andere dictators zoals Poetin) gehanteerd hebben om ‘het volk’ te manipuleren. Door wantrouwen te creëren tegen de gevestigde politici (zie poster) en de populisten neer te zetten als ‘beschermers van de vrijheid’ hopen ze dat voldoende stemmers hierin meegaan, zoals in de VS gebeurde.

Helaas voor de populisten werkt de strategie niet heel goed momenteel. Online zijn er weliswaar veel aanhangers, maar bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 heeft FvD het heel slecht gedaan. Het pro-Poetin standpunt is zelfs bij veel FvD-aanhangers verkeerd gevallen. Toch is dit een gevaarlijke ontwikkeling. Facebook weet dat Trump met behulp van Russische trolls de verkiezingen van 2016 heeft gewonnen en de social media hebben hun algoritmes niet aangepast, wat schandalig is. Daarom blijft nepnieuws zoals ‘The Great Reset’ een potentieel dodelijkere epidemie dan corona. We hebben immers al genoeg gekken, dictators en populisten aan de macht momenteel.

De opkomst en ondergang van wereldmachten

Voor MenA.nl schreef ik onlangs een stuk over het nieuwste boek van topinvesteerder Ray Dalio: Principles For Dealing With a Changing World Order: Why Nations Succeed and Fail. Hierin deelt de oprichter van Bridgewater Associates, één van de grootste hedgefondsen wereldwijd, de patronen die hij ziet in de opkomst en ondergang van wereldmachten.

Volgens Dalio herhalen zich steeds dezelfde patronen, waarbij een machtig land of keizerrijk eerst tot bloei komt, waarna problemen ontstaan in de vorm van politiek en sociaal conflict en verslechterende financiën. Die problemen leiden uiteindelijk tot een revolutie en/of oorlog waarna meestal een andere wereldmacht de dominante positie op het wereldtoneel overneemt.

Cycli zijn de norm, schrijft Dalio. Dus als professionals en investeerders kunnen we ze zien aankomen en erop anticiperen. Vaak denken mensen dat de toekomst een licht gemodificeerde versie van het verleden is, en dus profiteren ze niet van de ups en downs. De generatie die de Tweede Wereldoorlog meemaakte was somber gestemd en profiteerde nauwelijks van de post-oorlog boom periode op de beurs. Omgekeerd, mensen van de boom periode leenden erg veel terwijl dat historisch gezien leidt tot een periode van neergang. De omslag in een Grote Cyclus komt, in tegenstellingen tot de kleinere cycli, vaak maar één keer in je leven voorbij, dus je eigen verleden heeft je hier niet op voorbereid. Door de geschiedenis te bestuderen, kun je hier wel op voorbereid zijn.

De typische Grote Cyclus van wereldmachten
De opkomst van wereldmachten wordt gekenmerkt door een aantal factoren, zoals het niveau van educatie, innovatie, technologische vooruitgang, samenwerking tussen kapitaal en politieke macht, effectieve financiële markten, sterk leiderschap en militaire macht. Al deze zaken leiden tot een snellere en grotere toename van de productiviteit en als investeerder wil je weten waar dit de aankomende periode gaat plaatsvinden.

Succesvolle landen of keizerrijken kunnen de cyclus wel 200 of 300 jaar laten duren. De voorspoedige perioden duren daarmee veel langer dan de slechte, volgens Dalio. Deze slechte perioden ontstaan doordat de rijken meer rijkdom naar zich toe trekken, inclusief de productiemiddelen. Als de welvaart toeneemt, nemen ook de consumptie en decadentie toe en de productiviteit juist af. Er wordt meer geleend en er ontstaan bubbels. Wanneer het vervolgens economisch minder gaat vangen de minder welvarende mensen de klappen op en ontstaan er conflicten. Deze conflicten leiden vervolgens vaak tot revolutie en of oorlog, waarna er een nieuwe wereldorde wordt gecreëerd. Deze cycli blijven volgens Dalio bestaan omdat de menselijke natuur niet fundamenteel wijzigt. De mens heeft de neiging dingen tot extremen door te voeren waardoor het equilibrium verstoord wordt wat leidt tot een slinger de andere kant op.

De slechte tijden kunnen we zien als perioden van transitie. Het zijn reinigende stormen die ons verlossen van de excessen, zoals een te hoge schuldenlast, waarna we kunnen terugkeren naar onze fundamenten. Deze periode eindigt in een nieuwe politieke orde met een duidelijke machtsdistributie. Voor mensen zijn de voorspoedige tijden uiteraard prettiger, maar beide perioden hebben een functie, namelijk ons verder brengen in de evolutie en in die zin zijn ze niet ‘goed’ of ‘fout’, aldus Dalio. De tekenen van een verschuivende wereldorde zijn nu overal om ons heen zichtbaar; enorme welvaartskloven, de historische lage rentes, een groeiende schuldenlast, het massale drukken van geld (vooral sinds de covid-pandemie), toenemend populisme en politiek conflict en een enorm uit de hand lopende klimaat en biodiversiteitscrisis.

Relatieve neergang van de Verenigde Staten en de opkomst van China
De huidige nieuwe wereldorde ontstond in 1945 en de volgende verschuiving is nabij. Het verzwakken van het ene keizerrijk kan samenvallen met de opkomst van een andere. Dat is precies wat we nu zien: een rijzende wereldmacht (China) die concurreert met de huidige wereldmacht (de VS) in handel, technologie, kapitaalmarkten en geopolitiek. De VS verkeert nu in fase 5 van 6, stelt Dalio. Het land heeft zeker nog een aantal krachten, waaronder innovatie in technologie en militaire macht, maar dit is relatief minder aan het worden. China zit in fase drie, de bloeiperiode, en doet er goed aan deze fase zo lang mogelijk te laten duren.

Dalio maakt zich vooral zorgen over de groeiende tegenstellingen in de VS en de verslechterende financiële situatie. Bij zowel de democraten als republikeinen krijgen meer extreme visies de overhand en verdwijnen de gematigde meningen. In een onderzoek uit 2019 gaf 42 procent van de aanhangers van beide partijen aan de oppositie als ‘ronduit slecht’ te beschouwen. Onderzoek wijst uit dat de kans dat de twee partijen daardoor ver gaan komen in het gezamenlijk vinden van oplossingen voor de grote problemen in het land zeer klein is. De volgende fase voor de VS is een staat van burgeroorlog. Het hoeft geen ‘echte’ oorlog te betekenen; een vreedzame revolutie waarin de schulden worden geherstructureerd (een soort ‘Great Reset’) is ook mogelijk. Maar als gewelddadige conflicten toenemen (denk aan de bestorming van het Capitool) weet je dat een land in de problemen zit. Dalio schat de kans op een binnenlandse oorlog in de VS op 30 procent de komende 10 jaar. Kunnen de Amerikanen dit omkeren? Alleen als ze zich verenigen en de ongelijke verdeling van welvaart daadwerkelijk aanpakken.

Conflicten van de interne orde gaan vaak samen met conflicten van de externe orde. De handelsoorlog tussen de VS en China is een goed voorbeeld. Het meest explosieve conflict in potentieel is de confiscatie van Taiwan door China en de reactie van de VS daarop. Kan dit leiden tot een derde wereldoorlog? Dit is erg lastig te voorspellen, maar zeker niet uit te sluiten. Het is lastig voor te stellen hoe een dergelijke oorlog zich zou voltrekken met moderne oorlogsmiddelen, maar het lijdt geen twijfel dat het buitengewoon vernietigend zou zijn voor alle betrokken landen. Vele winnaars uit het verleden, zoals Duitsland en Japan, hebben dergelijke perioden van enorme welvaartsvernietiging meegemaakt.

Het is van het grootste belang dat deze daadwerkelijke, militaire oorlog koste wat het kost vermeden wordt. In dat geval hoeft het begin van een nieuwe Grote Cyclus niet zo erg te zijn. Er zal een grote herstructurering van schulden en herverdeling van macht en welvaart plaatsvinden, maar daarna kan een land of keizerrijk weer met een schone lei beginnen en heeft de centrale bank weer de middelen om de economie te stimuleren. En we kunnen waardevolle lessen leren. Dat is evolutie – volgens Dalio dé stabiele kracht in het universum. We moeten vooral leren om niet bij ons eigen perspectief te blijven, maar ook de oogpunten van anderen te leren begrijpen. Iedere fase van de cyclus heeft een andere visie die het beste werkt. Deze verschillende perspectieven leren begrijpen kan een hoop waardevernietiging voorkomen.

Waarom Baudet Freek Jansen niet wilde afvallen

Normaal schrijf ik niet over populisten vanwege het antifragiel principe. Volatiliteit (waar negatieve aandacht ook onder valt) maakt ze sterker. Dat is de reden dat Trump – met behulp van wat Russische troll farms – de verkiezingen van 2016 heeft gewonnen. Maar ja, mijn blog wordt toch niet veel gelezen en de belangrijkste functie is om stoom af te blazen. Meestal is dat een ander soort stoom, maar nu de verkiezingen eraan komen kan ik me ondanks mijn filosofie ook wel eens druk maken om dingen.

En populisten zijn er met hun bullshit op uit om sterke emoties en reacties uit te lokken. Baudet is er erg goed in, dat moet ik hem nageven. Hij heeft de kunst goed afgekeken van Trump. En zijn protégé Freek Jansen blijkt ook een talent op dit gebied. Toen hem laatst gevraagd werd naar de racistische appjes in de appgroep van de FvD jongerenafdeling, zei hij: “Dit soort berichten vind je ook in buurtapps, sportapps, studentenapps. Het zijn grappen, provocerende opmerkingen. Gewoon een beetje borrelpraat.”

De nummer zeven op de kieslijst stelt dat er in talloze WhatsApp-gesprekken dezelfde soort grappen worden gemaakt. “De jongeren van VVD en CDA gaan veel verder. Maar daar maak je geen item over”. Dit is een bekende truc van populisten; het eigen gedrag bagatelliseren en het meteen zeggen dat je tegenstanders nog veel ergere dingen doen. Zonder enig bewijs overigens.

Dat is de ware reden dat Baudet nog liever zijn partij opblies dan afstand nemen van zijn vriend Jansen, want dit is duidelijk een natural. Ik voorzie in hem al de volgende populist als de positie van Wilders en Baudet zwakker wordt. Hij is er duidelijk goed in, Baudet ziet dat ook. Hij beheerst nu al het Trumpiaanse populisme en die formule is nog lang niet uitgewerkt.

Hoe moet je hiermee omgaan? Het beste is negeren, want narcisten haten het om geen aandacht te krijgen. Daarom zeggen ze zoveel mogelijk dingen die sterke reacties oproepen. Wat je in elk geval niet moet doen is erop op ingaan met argumenten. Daar bereik je niks mee. Een laatste optie is gewoon zeggen waar het op staat. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: Fuck you Freek Jansen! Rot op met je racistische bullshit! Dat je anaal gegangbanged mag worden door twaalf berggorilla’s!

Zo blaas je wat stoom af en kun je daarna weer over op negeermodus. Ik zou het het liefste aan hem Twitteren, maar mijn account is geblokkeerd….

Van mening veranderen mag altijd…

Dit was de week van de desintegratie van FvD, Forum voor Democratie. Of Forum voor Debielen volgens sommige lezingen. Zoals partijleider Baudet zelf. In een van de meest hilarische lekken die naar buiten kwam, zei Baudet dat een deel van de FvD-stemmers niet intelligent genoeg is om tot de aanhang van de partij te behoren.

Het overgrote deel van de partijprominenten is inmiddels vertrokken en de toekomst van FvD is onzeker. Zoals te verwachten krijgen de vertrokken partij-vertegenwoordigers bakken shit over zich heen van de media en opiniemakers. Het was immers toch allang duidelijk dat Baudet een engerd was met zijn homeopathische verdunning en boreale mens? Sommigen van hen wordt bovendien hypocrisie verweten omdat ze in het verleden zelf ook niet al te frisse dingen hebben gezegd.

Allemaal terechte kritiek, maar tegelijkertijd vind ik het een hele ongezonde trend dat alles wat iemand ooit (op social media) heeft gezegd hem/haar een leven lang wordt nagedragen. Het proces van evolutie is nooit klaar en dat betekent dat je over iets wat je gisteren vond vandaag weer heel anders kan denken. Dat is juist goed, want de grootste fout die we kunnen maken is denken dat we het wel weten. We weten het juist niet: kijk naar alle puinhopen in de wereld. We zullen nooit klaar zijn en dat geldt ook voor FvD’ers.

Maar moeten we ze dan zomaar alles vergeven, zelfs wanneer ze in het verleden racistische of antisemitische dingen hebben gezegd? Ik denk dat dat beter is. Natuurlijk krijgen ze aftrekpunten op hun evolutie-scorekaart., maar iedereen verdient de kans zichzelf te verbeteren en terug te komen op eerder ingenomen standpunten. Evolutie verreist dat. En onze samenleving ook, want we hebben een probleem: toenemende polarisatie. Dat hangt samen met de systeemcrisis waar we inzitten.

Natuurlijk is het heerlijk als Trump en Baudet een nederlaag lijden, maar hun aanhang bestaat nog in precies dezelfde aantallen. Al sinds Pim Fortuyn blijkt dat bijna 20 procent van het electoraat in Nederland bereid is om op een populist te stemmen, zelfs nu duidelijk is dat deze eenmanspartijen nooit echt iets voor hun achterban gaan betekenen. Ze kunnen namelijk niet samenwerken en hun leiders hebben flinke persoonlijkheidsstoornissen. Een stem op een populist is dan ook puur een proteststem tegen de gevestigde orde.

Wie regelmatig op social media komt weet dat het denken bij deze groep steeds extremer wordt. En de tegenstellingen tussen verschillende groepen in de samenleving ook. Als we dichter naar elkaar toe willen groeien, hoe moeilijk ook, zullen we moeten accepteren dat we in een proces van continue verandering zitten met uiteindelijk incrementele vooruitgang. Alleen zien we dit niet omdat we de zaak alleen van dag tot dag kunnen bekijken en niet over een langere periode.

Niet dat ik de opgestapte FvD’ers opeens zo hoog heb zitten, maar ik ben bereid ze te geloven dat ze ‘gewoon’ een rechtste partij willen vormen en extremisme willen mijden. Dat ik het niet met ze eens ben is an sich prima. Wanneer er in de politiek alleen maar dingen gebeuren waar je het wel mee eens bent, dan leef je misschien wel helemaal niet in een democratie.