Master of the Universe

Master of the Universe 1

Introductie
Het begint met beelden van het Duitse financiële centrum in Frankfurt waar Commerzbank een antenne op haar toren heeft laten zetten om hoger uit te komen dan concurrent Deutsche Bank. Je zou denken dat volwassen mensen zich niet met zulke trieste fratsen bezig zouden houden, maar in de wereld van zakenbankiers is het normaal.

De term ‘Master of the Universe’ kwam ook voor over het boek ‘Dit kan niet waar zijn’ van Joris Luyendijk over zakenbankiers in London. Deze documentaire toont de mindset van een Duitse zakenbankier, die de gloriejaren van de financiële sector meemaakte in de jaren 90’ en inmiddels ontslagen is. In een leeg kantoorgebouw waar in het verleden een grote bank gevestigd was, vertelt hij over hoe het er aan toe gaat in deze wereld en hoe het er volgens hem nu voor staat in de wereldwijde economie.

De documentairemaker sprak vele zakenbankiers, maar deze Rainer Voss was de enige die bereid was voor de camera te spreken over zijn voormalige professie. Waarom wordt nooit duidelijk: hij is niet haatdragend jegens zijn oude werkgever, maar ook niet overmatig bezorgd om de verwoestende effecten van zakenbankieren anno nu.

De cultuur
Voor Voss en zijn collega’s begon het feest allemaal met financiële deregulering ingebracht door Thatcher en Reagan in de jaren 80’. Nachtenlang doorbouwen aan financiële modellen in Excel-spreadsheets en zo carrière maken. Er heerst een geweldige druk om te verdienen in deze wereld. ’10 procent erbij per jaar. Zie maar hoe je het doet.’ Dat is de jaarlijkse opdracht die de toppers meekrijgen van de bazen, die op hun beurt ook weer geweldig onder druk worden gezet. Allnighters, nooit verlof, familie niet zien, het hoort er allemaal bij voor de jongens die echt carrière willen maken.

Master of the Universe 2 - Rainer Voss
Rainer Voss, niet het meest sexy lead character ever, maar inhoudelijk is hij fascinerend

Het is een insiderwereld: je komt ’s ochtends vroeg binnen en alles wordt voor je geregeld. Als het al laat in de avond is, kom je de toren pas weer uit. Wanneer je werkt in zo’n gesloten systeem, maak je je ook steeds minder druk om de effecten die je acties hebben op de buitenwereld. Ook het salaris maakt van zakenbankiers andere wezens. ‘Wanneer je 100.000 dollar per maand verdient, waar moet je dan nog over praten met mensen van buiten de bank?’ observeert Voss.

Het verdienmodel
De modellen die banken gebruiken gaan uit van ongewone situaties, zogenaamde ‘black swans’ (de kans dat op een zeker moment een zwarte zwaan voorbij komt zwemmen is extreem klein). Deze constructies verkopen ze aan bedrijven die daarmee ‘zekere risicovolle items’ op hun balans kunnen neutraliseren. Voss vergelijkt deze zeer complexe rekenmodellen met een brandverzekering op je huis.

‘Snappen klanten de producten wel?’ vraagt de documentairemaker aan Voss. Grote bedrijven als BMW en Volkswagen wel omdat die dezelfde modellen gebruiken, maar middelgrote bedrijven niet. En dat vindt hij ‘schweinerei’, en dan wil hij helaas de camera uit. Later zegt hij: ‘In sommige situaties kunnen deze producten passend zijn, maar als ze verkeerd gebruikt worden kunnen ze rampen veroorzaken.’ Het wordt natuurlijk helemaal een feest als partijen verzekeringen gaan afsluiten op de risico’s van anderen. Een bekend voorbeeld is Goldman Sachs die miljarden verdiende door te speculeren op het falen van de eigen rommelproducten die ze verkocht hadden.

De rampen kunnen ontstaan door zakenbankiers die als lemmings achter elkaar aanlopen, aldus Voss. ‘Een zakenbankier vertelt op een bankiersfeestje; ‘ik heb een killing gemaakt op dit product: Een miljoen dollar in één transactie.’ Het gevolg is dat iedereen dat product gaat verhandelen ook al is het niet geschikt voor hun klanten.

Andere tijden
Sinds de gloriedagen waarin Voss miljoenen verdienden, is er wel wat veranderd. De wereld is complexer geworden, zegt hij: ‘In plaats van vier versnellingen zijn er nu 7500. Het is niet meer managable.’ De banken zijn ook steeds meer verbonden met elkaar geraakt. Dat is ook de reden dat het omvallen van Lehman Brothers in 2008 het begin was van een wereldwijde recessie.

In de praktijk van de zakenbankier betekent de toegenomen complexiteit steeds meer beslissingen nemen in onzekerheid en dealen met de consequenties wanneer het mis gaat. ‘Niemand begrijpt de hele industrie nog’, luidt de zorgzame conclusie van Voss. De gangbare praktijk om landen, zoals Griekenland, te tackelen voor financieel gewin is ook verre van over. Er zijn partijen die baat hebben bij het omvallen van de euro. Daar zijn enorme winsten mee te betalen. Niet wenselijk, maar de enige conclusie kan zijn dat we een monster hebben gecreëerd. Een niet te temmen monster.

De gevolgen zijn inmiddels goed merkbaar, ervaart Voss in bijvoorbeeld Spanje. De hele sociale infrastructuur is aan het afbreken. Een bouwbedrijf bestelt tegels en ze worden nooit geleverd. De handelskracht neemt af. Het zijn dominostenen die omvallen. ‘Ooit gaat het helemaal mis’, aldus Voss. ‘Ik geloof nooit dat het goed afloopt.’ De vraag is alleen wat de volgende partij, of land, is dat in de financiële moeilijkheden gaat raken. Voss zet zijn geld op Frankrijk. ‘Dat land heeft een zwaar economisch probleem.’ De bedragen die dan nodig zouden zijn kan de ECB nooit ophoesten. ‘Dan zullen ze wat anders moeten verzinnen.’

Oplossingen
Het blijft gelukkig niet bij alleen doom denken, want Voss komt zowaar met enkele oplossingen op de proppen, want ‘als de wil er zou zijn kunnen zekere mensen er zo een eind aan maken’. Hij licht toe: ‘Stel, de baas van een grote investeringsbank stuurt een e-mail naar alle handelaren waarin staat dat elke handelaar die nog tegen landen speculeert er morgen uit vliegt. Dan is het zo afgelopen. Maar niemand begint ooit ergens mee.’

Hoe gaat het aflopen? Er zijn drie opties volgens Voss. Of er staat een radicale leider in de financiële sector op die aantoont hoe het met een ander verdienmodel ook echt anders kan, en de sector mee weet te krijgen. Of de politiek gaat radicaal ingrijpen (volgens recent onderzoek is dat inderdaad wat er moet gebeuren). Het derde scenario is waar velen voor vrezen: een volgende economische crisis die zo uit de klauwen loopt dat het wereldwijde handelsverkeer stil komt te liggen en er wereldwijde chaos uitbreekt. De crisis van 2008 was kennelijk niet groot genoeg om voor echte verandering te zorgen.

De markante televisie carrière van Steven Van Zandt

Door Jeppe Kleyngeld

Hij viel me direct op in ‘The Sopranos’: Steven Van Zandt, die de memorabele rol vertolkte van Silvio Dante, Tony’s consiglieri en eigenaar van de Bada Bing stripclub. Hij had geen enkele acteerervaring toen hij werd gecast. Van Zandt was decennialang de vaste gitarist in Bruce Springsteen’s E Street Band en droeg bij aan vele andere muzikale projecten voordat zijn carrière als acteur begon. Ook had hij een tijdje zijn eigen band: ‘Little Steven and the Disciples of Soul’.

Van Zandt groeide op in New Jersey, waar hij al op jonge leeftijd in bandjes ging spelen. Van 1969 tot 1971 maakte hij als gitarist deel uit van Steel Mill, een vroege band van Bruce Springsteen. In 1972 was hij betrokken bij de oprichting van de E Street Band, Springsteen’s vaste achtergrondband die gedurende het al 40 jaar durende bestaan ook voor vele andere befaamde artiesten optrad waaronder; Bob Dylan, The Rolling Stones, David Bowie, Sting, The Grateful Dead, Santana, Tracy Chapman, Lady Gaga, and Aretha Franklin.

Van Zandt is van Italiaanse afkomst. Hij werd geboren als Steven Lento, maar zijn moeder hertrouwde toen hij jong was, en hij nam de achternaam van zijn stiefvader aan die een Nederlandse achtergrond heeft. Als lid van de E Street Band was de zeer muzikaal begaafde Van Zandt niet zomaar een achtergrondgitarist en zanger, maar een artiest die daadwerkelijk bij het creatieve werk betrokken was. Springsteen heeft hem zelfs credit gegeven als medebedenker van de beroemde gitaarlijn in ‘Born to Run’.

In 1997 zou de carrière van Steven een flinke wending krijgen. Sopranos-bedenker David Chase (ook een Italiaan, zijn oorspronkelijke achternaam is DeCesare) zag Van Zandt op televisie toen hij The Rascals in de Rock and Roll Hall of Fame mocht inlijven. Chase vond Van Zandt erg grappig en charismatisch. Toen zei hij tegen zijn vrouw: hem moeten we hebben voor onze show!

Steven Van Zandt 1

De twee gezichten van Stevie Van Zandt

Chase was destijds bezig ‘The Sopranos’ van de grond te krijgen en hij nodigde Van Zandt uit voor een gesprek. Deze had toevallig zelf een script geschreven waarin hij de rol zou vertolken van een nachtclubeigenaar in Atlantic City genaamd Silvio Dante. In het script was het de rol van deze Dante om bandjes te boeken voor de club. ‘Zoiets hebben we niet in onze show’, antwoorde Chase toen. ‘Maar er moet toch een manier zijn dit in de show te verwerken.’ Zo gezegd, zo gedaan en de ongewone casting van de acteur zonder acteerervaring was een feit.

Het karakter Silvio Dante is wat mij betreft de beste toevoeging aan ‘The Sopranos’ op de hoofdpersoon Tony Soprano na. En in het geval van ‘The Sopranos’ zegt dat wel wat. Van Zandt is zeker niet de beste acteur uit de show, en wat dat betreft is het goed dat de rol van Tony Soprano – waarvoor Van Zandt ook auditie deed – niet naar hem is gegaan, maar naar de briljante acteur James Gandolfini. Net zoals Silvio de tweede man is voor Tony werd Stevie dat voor James. Silvio’s uitspraak ‘Some people are better at being number two’s’ klopt dan ook als een bus.

Wat maakt Van Zandt nou zo’n goede toevoeging aan de serie? Hij heeft gewoon wat, noem het de X-factor. Zijn manier van praten, zijn ingetrokken nek, zijn humor, zijn toupet dat elk seizoen hoger lijkt te worden…. Hij is op internet wel eens omschreven als maffia karakter dat zo uit Mad Magazine is weggelopen, en dat is zeker een terechte observatie. Maar hoewel hij in de eerste seizoenen vooral als komisch bijfiguur dient, wordt zijn rol in latere seizoenen wat zwaarder en serieuzer. Vooral wanneer hij zich als brute, misogyne moordenaar ontpopt in de voorlaatste aflevering van het vijfde seizoen. Sopranos liefhebbers weten direct over welke scene ik het hier heb…

Zijn acteer carrière had gemakkelijk kunnen eindigen met het einde van ‘The Sopranos’ in 2007, maar in 2012 was daar ineens de Noorse (!) serie Lilyhammer met in de hoofdrol … jawel Good Old Stevie Van Zandt. De serie gaat over maffiabaas Frank ‘The Fixer’ Tagliano die in het getuigenbeschermingsprogramma gaat na een aanslag op zijn leven, en wordt geheralloceerd in het Noorse Lillehammer, een plaatsje dat hij kent van de Olympische Winterspelen van 1994. ‘Lilyhammer’ is de eerste exclusieve content aangeboden door Netflix.

Steven Van Zandt 2

Het is natuurlijk geen Sopranos, maar dat is geen enkele serie. Maar het is wel een komische en zeer vermakelijke show met een fantastische hoofdrol voor Van Zandt! Feitelijk speelt hij gewoon opnieuw Silvio, en daar is absoluut niks verkeerds aan. De humor zit vooral in de pogingen van de Noorse maatschappij om Tagliano te integreren in de samenleving, maar als maffiosi schrijft hij zijn eigen regels, dus verloopt het integratieproces vaker andersom. Hij opent een populaire nachtclub en weet de zaakjes prima naar zijn hand te zetten. En hij boekt ook nog de bandjes en artiesten voor de club. Dit keer wel.

Het eerste en tweede seizoen van de serie was een groot succes en onlangs werd ‘Lilyhammer’ al weer vernieuwd voor een derde ronde. Een mooie kans om nog wat langer te genieten van het komische talent van Van Zandt.