Misleid door toeval

“We favor the visible, the embedded, the personal, the narrated and the tangible. We scorn the abstract”
— Nassim Nicholas Taleb, Fooled by Randomness (2001)

De rol van toeval is veel groter dan we denken. Toen Nassim Nicholas Taleb zijn boek ‘Fooled by Randomness’ had afgeleverd kreeg hij commentaar van succesvolle mensen die zeiden; ‘dus mijn harde werk doet er niet toe?’ Natuurlijk ‘chance favors the prepared‘, maar business boeken die zeggen dat je rijk en succesvol zult worden door de dingen te doen die bestudeerde miljonairs hebben gedaan zijn grote onzin. Hard werken en het nemen van risico’s staan niet gelijk aan succes. Heeft de schrijver ook gekeken op het kerkhof van mislukte ondernemers? Werkten die niet ook hard en namen zij geen risico’s? Wanneer je genoeg handelaren neemt zal er door puur toeval altijd iemand bijzitten met het track record van Warren Buffett. Wij zien alleen de winnaars en krijgen dus een vervormd beeld van de werkelijkheid.

Geluk is vaak vermomd als niet-geluk. Een president wijst successen als banencreatie en economische groei graag aan zichzelf toe. Slechte zaken als inflatie en hoge schulden komen door zijn voorganger. De media dragen hier in belangrijke mate aan bij, want zij zijn gebaat bij kijkcijfers en die krijg je door sensationele soundbites en niet door waarheidsbevinding. Zolang journalisten, met name van radio en televisie, zichzelf vooral zien als entertainers is er weinig aan de hand. Als ze zichzelf te serieus nemen, kan dat zeer gevaarlijk zijn. Als de wereld complexer wordt (wat gebeurt) zoeken mensen naar versimpeling.

Taleb is van mening dat veel professionals betaald krijgen om overal wat in te lezen. In de sector waar hij uit afkomstig is – de wonderlijke wereld van finance – gebeurt dat volop. Beursgoeroes en economen zijn fantasten. Hun succes hangt puur af van hun retoriek, niet van hun testbare bijdragen aan werkelijk succes. Ze lopen geen risico’s met hun voorspellingen over het lot van markten. Prima als vermaak, maar net als bij de journalisten geldt dat je dit ‘lawaai’ niet moet verwarren met kennis, want dat leidt tot idiote beslissingen. Taleb heeft zelf geen mening over hoe markten zich gaan ontwikkelen. Dat is lariekoek als je verstand hebt van de rol van toeval.

In ‘Fooled by Randomness’ ontmoeten we twee handelaren: John en Nero. John verdient meer geld en woont in een groter huis. Hij is ook snobistisch. Nero is een zeer conventionele belegger die veilige opties kiest, zoals overheidsobligaties. Overheden gaan zelden failliet. Wie van de twee handelaren is gevoeliger om op te blazen? John heeft nooit les gehad in kansberekeningen en dat komt hem duur te staan. Hij stond blootgesteld aan een Zwarte Zwaan, een gebeurtenis met een zeer kleine waarschijnlijkheid van uitkomen, maar met een enorme impact. In de high yield bond markt waarin hij actief was had hij in zeven jaar tijd 250 miljoen dollar verdiend, en nu verloor hij 600 miljoen dollar in een paar dagen tijd. Omdat hij een hogere leverage was aangegaan om te profiteren van de bubbel, was nu het verlies ook veel groter. Nero heeft zich ingedekt tegen randomness wat betekent dat hij minder dan John geprofiteerd heeft van de ‘boom’, maar hij komt gemiddeld beter uit.

Dat principe begrijpen maar heel weinig mensen. Onze geesten zijn (intuïtief) niet afgesteld op toeval. We hebben alleen oog voor alles wat gelukt is. Waar vinden we de top 500 lijst met de meest mislukte bedrijven en ondernemers? We krijgen alleen de succesverhalen te zien en wijzen die toe aan vaardigheden en slimme beslissingen. Over succesvolle CEO’s worden biografieën geschreven die hen neerzetten als visionaire leiders, maar Taleb noemt ze ‘empty suits’. Ze hebben charisma en kunnen goed verhalen vertellen, maar het is erg moeilijk om het succes van een bedrijf te relateren aan het kleine aantal beslissingen dat de CEO gemaakt heeft. Gaat het goed met het bedrijf, krijgt de CEO roem en een vette bonus. Gaat het slecht krijgt hij een vertrekpremie van 50 miljoen dollar. Persoonlijk risico loopt de ‘empty suit’ niet.

Ook leren we niet van de geschiedenis. Met de statement ‘dit is nooit eerder gebeurd’ worden risico’s te makkelijk afgedaan als niet relevant. We moeten daarom voorzichtig zijn met empirisch bewijs: het ergste dat in ons leven ooit is gebeurt, is niet het ergste dat kan gebeuren. Dat je duizenden witte zwanen hebt gezien, betekent niet dat alle zwanen wit zijn. Alle zwanen waren wit voor de ontdekking van Australië.

Omdat we sukkels voor toeval zijn en dit ingeboren is, zijn de enige verdedigingsmechanismen dat we hebben tegen de verborgen rol van geluk scepticisme en kritisch denken. Het bedrijven van scepticisme doen we door op kantoor te zitten en ons te realiseren dat we niks weten. In de toekomst lachen we om alles wat we vandaag als waarheid aannemen. We zijn dan wel idioten, maar we hebben tenminste kennis over dat we idioten zijn. Neem wetenschappelijke instituties en alle andere ‘weters’ niet al te serieus.

De kritische denker is daarnaast altijd bereid van mening te veranderen met minimale schaamte. Getrouwd zijn met het verleden kan een groot risico en obstakel vormen. Misschien is een psychopaat daarom potentieel een succesvolle zakelijke beslisser. Omdat de amygdala van de psychopaat beschadigd is, heeft hij/zij geen emotionele attachment aan zijn positie en kan het dus onmiddellijk loslaten als dat rationeel het beste is.

Mensen zijn geneigd om allerlei verklaringen te verzinnen voor waarom dingen gebeuren. Dat is biologisch bepaald. In een gedragsonderzoek kregen hongerige duiven op volkomen random momenten voer toebedeeld. De duiven gingen na verloop van tijd regendansen en andere rituelen uitvoeren omdat ze dachten hiermee de toevoer van voedsel te beïnvloeden. Wij zijn ook biologische wezens en dus net zo gevoelig voor misconcepties, misplaatst geloof en vooroordelen.

Het laatste wapen, stoïcisme, is het dragen van ons lot, hoe ongelukkig ook, met waardigheid. Het enige waar Vrouwe Fortuna niks over te zeggen heeft is ons gedrag. Taleb wenst je hier veel geluk mee.

Lees ook essays over andere boeken van Nassim Nicholas Taleb:
De Zwarte Zwaan (2008)
Antifragiel (2012)

Advertenties

Ontsnappen uit de tredmolen

De tredmolen: we zitten er allemaal in, want we hebben allemaal geld nodig voor ons levensonderhoud. Sommige beroepen bieden een exit. Als je stukadoor wordt, is je enige escape een passieve: het winnen van de loterij of ontvangen van een erfenis. Schrijvers, muzikanten, acteurs en kunstenaars verdienen gemiddeld minder dan een tandarts, maar maken meer kans op een positieve Zwarte Zwaan: een uitzonderlijke, onverwachte gebeurtenis met grote impact.

Wij zien alleen de succesverhalen; schrijvers die een bestseller schrijven zoals Joris Luyendijk met ‘Dit kan niet waar zijn’. Acteurs/actrices zoals Michiel Huisman en Carice van Houten die in ‘Game of Thrones’ mogen spelen. Dit zijn de ideaalbeelden, maar daartegenover staan duizenden schrijvers en acteurs die niet kunnen rondkomen van hun werk en moeten bijklussen als ober of telemarketeer.

Ikzelf ben ook op jacht naar de Zwarte Zwaan met mijn Hollywood-script ‘Masters of the Underworld’. Als dat lukt kan ik mijn baantje als finance redacteur opzeggen en mijn tijd besteden zoals ik wil: met een volgend script schrijven of met een beetje filosoferen in een huisje in een afgelegen bos ergens. Die keuzevrijheid heb ik dan, want met voldoende fuck-you-money koop je die vrijheid en hoef je niet langer mee te rennen in de tredmolen.

Nasim Nicholas Taleb – auteur van ‘De Zwarte Zwaan’ is zelf aan de tredmolen ontsnapt. Hij werkte als quant op Wall Street, maar zijn boekenserie over toeval scoorde uitstekend. In ‘De Zwarte Zwaan’ geeft hij tips over het jacht maken op Zwarte Zwanen, zoals de volgende:

Hoe benut je positieve Zwarte Zwanen?
Grijp iedere kans, en alles wat lijkt op een kans. Kansen zijn zeldzaam, veel zeldzamer dan je denkt. Ik wil je nogmaals wijzen op de eerste noodzakelijke stap voor positieve Zwarte Zwanen: je dient je open te stellen voor de mogelijkheid dat je er een treft. Veel mensen hebben niet door dat ze geluk hebben wanneer ze geluk hebben. Als een grote uitgever, kunsthandelaar, filmbons, denker of bankier je voorstelt een afspraak te maken, annuleer dan alles wat je hebt gepland: misschien dient zich nooit meer zo’n kans aan. Het verbaast me soms hogelijk hoe weinig mensen beseffen dat dit soort kansen niet voor het oprapen ligt. Verzamel zo veel mogelijk gratis niet-loterijloten (met een onbegrensd rendement) en dank ze niet af wanneer ze beginnen te renderen. Werk hard en steek je energie niet in geestdodende arbeid, maar in het najagen van zulke mogelijkheden en maximaliseren van de kans dat je er een te beurt valt. Het is daarbij raadzaam in een grote stad te wonen, want dat vergroot je kans op serendiptieve ontmoetingen. Als je je vestigt in een plattelandsgebied omdat je daar ‘in het internettijdperk’ goede verbindingen hebt, ontneem je jezelf dergelijke bronnen van positieve onzekerheid.

Ik woon dan wel op het platteland, oké, maar ik sta wel open voor kansen: gratis niet-loterijloten met een onbegrensd rendement. Die vegetarische Zwarte Zwaan ga ik buitmaken als het geluk mij toelacht. Met talent heeft een succesverhaal volgens toevalexpert Taleb heel weinig te maken.

5 geheimen van uitschieters (waar je geen invloed op hebt)

5 geheimen van uitschieters 1
Als het aankomt op geniën en uitblinkers in welk veld dan ook, zijn we geneigd te kijken naar hun unieke talenten en geniale prestaties. In ‘Outliers: The Story of Succes’ kijkt Malcolm Gladwell juist naar de dingen die hen zijn overkomen die hun succes verklaren. Hiermee zegt hij niet dat de bestudeerde uitschieters geen bijzondere talenten hebben, alleen dat de omstandigheden ervoor gezorgd hebben dat ze hun talenten optimaal hebben kunnen benutten. Hun succes komt niet alleen uit hun eigen acties voort. Welke toevalligheden kunnen bijdragen aan succes?

1. Geboortedatum
Hoe komt het dat Canadese tophockeyers en Kroatische topvoetballers bijna allemaal geboren zijn in januari, februari of maart? Omdat jonge spelers die in deze maanden geboren zijn, veel meer hebben kunnen oefenen dan anderen op het moment dat de selectie voor het volgende niveau plaatsvindt. Vervolgens stromen ze door en kunnen ze weer meer oefenen en zo gaat het door en door. De voorsprong die ze daarmee krijgen is al snel niet meer in te halen. De manier waarop het selectieproces is ingericht vormt in dit geval de omstandigheid waardoor spelers die in januari, februari of maart geboren zijn in staat worden gesteld door te breken.

2. Geboortejaar
Waarom zijn veel leidende figuren uit de computerindustrie uit Silicon Valley allemaal geboren in 1955 (zoals Bill Gates en Steve Jobs)? Omdat op het moment dat de eerste doe-het-zelf thuiscomputer uitkwam (een zeer belangrijk moment in de opkomst van de PC), deze pioniers precies op de leeftijd waren dat ze op deze ontwikkeling konden inspelen. Al waren ze jonger geweest hadden ze de kans gemist, en als ze ouder waren geweest waren ze ongetwijfeld al aan het werk geweest voor een multinational, zoals IBM. Nu waren ze begin 20 toen dit gebeurde: precies de juiste leeftijd om dit unieke moment in de geschiedenis aan te grijpen.

5 geheimen van uitschieters 2
Zelfs uitblinkers die bovenstaande opgave kunnen oplossen (ik niet dus), hoeven het nog niet te maken zonder de juiste omstandigheden. Het antwoord* vind je onderaan deze blog.

3. Oefentijd
Gladwell is niet de eerste die de 10.000 uur regel beschrijft; de tijd die je minimaal moet oefenen om ergens meester in te worden. The Beatles (toen nog The Quarrymen) werden geselecteerd voor een clubtour in Hamburg. Daar speelden ze avond aan avond wel 8 uur achter elkaar. Dit dwong ze een enorm repertoire op te bouwen en zich te bekwamen in optreden. Er was na deze periode geen band te vinden die beter op elkaar ingespeeld was en die een groter uithoudingsvermogen had. De kans om zoveel te oefenen is onbetaalbaar, ervoer ook Bill Gates die op de enige universiteit ter wereld terecht kwam waar hij bijna onbeperkt kon oefenen in programmeren (computers – die toen nog een hele kamer in beslag namen – waren zeer schaars).

4. Sociale achtergrond
Gladwell brengt een bezoekje aan Christopher Langan – ook wel de slimste man ter wereld genoemd met een IQ van rond de 200. Waarom heeft dit genie het ondanks zijn verbluffende cognitieve capaciteiten niet gemaakt als Einstein-opvolger? Gladwell wijt het aan zijn sociale achtergrond. Langan groeide op in een arm gezin en zijn ouders brachten hem geen praktische intelligentie bij, iets wat volgens de auteur onmisbaar is voor succes. Een kenmerkend voorbeeld uit Langlan’s leven is dat hij door omstandigheden niet op de normale schooltijden aanwezig kon zijn, en hij er niet in slaagde de docenten te overtuigen voor hem een aanpassing te maken. Hadden ze geweten van zijn enorme intellect hadden ze hem zeker geholpen, maar helaas. Langan is er nooit in geslaagd door te breken en anderen heel erg geïnteresseerd te krijgen in zijn theorieën.

5. Culturele achtergrond
In China hebben ze de uitdrukking: ‘niemand die 360 dagen per jaar voor 6 uur opstaat, zal er niet in slagen zijn familie rijk te maken’. 360 dagen per jaar! Dat zijn nog eens werktijden. De meeste Chinezen waren in het verleden rijstboeren en het onderhouden van een rijstveld (gemiddeld zo groot als een hotelkamer) is ongelofelijk zwaar en precies werk. Deze werkijver is steeds genetisch doorgegeven aan de volgende generatie. Zou het kunnen dat Chinese studenten hierdoor gemiddeld veel beter zijn in wiskunde dan hun Amerikaanse medestudenten?

De niet-succesvolle onder ons kunnen zich met deze wetenschap iets beter over zichzelf gaan voelen (en de uitschieters iets minder goed).

* Het correcte antwoord van de puzzel is A. Geen idee waarom. Probeer er maar eens een patroon in te ontdekken; ik ben er niet in geslaagd.

Succesvolle mensen: 2 prototypen

Mijn dagelijks werk bestaat uit onderzoeken wat mensen succesvol maakt en die kennis beschikbaar stellen voor anderen. In het specifiek doe ik dat voor financiële professionals, maar mijn belangstelling gaat veel breder dan dat. Ik wil niet alleen onderzoeken hoe mensen in het bedrijfsleven succesvol kunnen zijn, maar in hun hele leven.

In deze blog beschrijf ik twee succesvolle mensen met een hele andere persoonlijkheid, en wat we van hen kunnen leren.

Persona 1 – Het mensenmens
Ik heb laatst een actrice ontmoet, en was vrijwel direct zeer gecharmeerd van haar. Haar professionele succes zou ik beoordelen met een 8 op een schaal van 10. In het wereldje van theater, film, televisie en musicals is dat heel indrukwekkend. Hierin slaagt maar een heel klein percentage.

Zonder dat ik haar aan het werk heb gezien, begrijp ik meteen waarom zij succesvol is. Los van haar ongetwijfeld grote talent voor acteren, wist zij me met haar persoonlijkheid direct in te pakken. Ze was enorm vriendelijk en open. Gewoon een heel prettig mens om in je buurt te hebben.

Wat me vooral opviel was haar grote interesse in anderen. Ze stelde veel vragen en liet niet los. Ze nodigde uit om te vertellen en haar interesse voelde 100 procent authentiek. In een wereld waar de concurrentie voor het bemachtigen van rollen gigantisch kan ik me goed voorstellen waarom zij gekozen wordt. Nogmaals, ongetwijfeld is ze erg goed en professioneel in haar werk, maar ze heeft daarnaast de gunfactor. Zo’n prettige persoonlijkheid gun je de hele wereld. Je wil haar bovendien graag om je heen hebben.

Succesvolle mensen

Persona 2 – De doelgerichte leider
Ik ken een manager die excellentie nastreeft in alles wat hij doet. Hij is niet snel tevreden, vraagt veel van zijn mensen en is nogal ongeduldig. In de financiële wereld is hij zeer succesvol. Hij heeft een scherp instinct voor zakelijke kansen en speelt hier slim op in. Ook is het een doorzetter; hij blijft zijn klanten vragen hoe het beter kan en gaat net zolang door totdat hij zijn doel bereikt heeft.

In de crisis heeft hij zich vijf jaar lang koest gehouden, een teken dat hij weet wanneer hij even niks moet doen. Maar nu er weer groei te bespeuren is, is hij weer tevoorschijn gekomen en aan het knallen als nooit tevoren.

Hij is dan wel zeer succesvol in het ondernemen, sociaal ontbreekt er wel een stukje bij deze topmanager. Hij stoot vaak mensen voor de borst, omdat zijn empatisch vermogen niet werkt zoals bij andere mensen. Zonder dat hij het zo bedoelt, kan hij enorm lomp uit de hoek komen, en met zijn veeleisendheid heeft al de nodige werknemer weg gekregen. Hij is een typische rode persoonlijkheid met alle voor- en nadelen die daar bijhoren.

Lessen
Van beide persoonlijkheden kun je enorm veel leren. Met de authenticiteit en warmte van het mensenmens kun je elke deur open krijgen die je maar wilt. En met de enorm hoge standaard en het doorzettingsvermogen van persona 2 kun je je concurrentie ver achter je laten. Maar persona 2 loopt het risico zichzelf over de kop te werken, en heeft meer moeite bevrediging te halen uit zijn succes.

Daarom zou ik wanneer je maar aan één persoon een voorbeeld kunt nemen voor het mensenmens gaan. De reden hiervoor is simpel; het draait in het leven om meer dan zakelijk succes; het draait om geluk. En wanneer je met mensen kunt omgaan, en geluk voor hen weet te creëren, komt dat geluk ook weer bij jezelf terug.

Maar is zoiets te trainen? Absoluut. Begin met het lezen van Dale Carnegie’s ‘ How to make Friends and Influence People’ (of lees zijn belangrijkste lessen voor leiders in dit artikel dat ik vorig jaar schreef). Het verreist het doorzettingsvermogen en hard werk, maar is voor iedereen haalbaar. Zelfs persona 2 met zijn gebrek aan empatisch vermogen zou hier zijn voordeel mee kunnen doen.