Sombere tijden (2) – Het einde van Amerika zoals we het kennen

‘This is the end
My only friend, the end’
— The Doors (1967)

Het gaat al een tijdlang de verkeerde kant op met Amerika. Het land is politiek tot op het bot verdeeld, de ongelijkheid neemt krankzinnige vormen aan, de gezondheidszorg is kapot, en de armoede is extreem in het rijkste land dat de wereld ooit gekend heeft.

Wat er kortom nodig is, is leiderschap; een verenigde politiek die gaat repareren wat er kapot is en een einde gaat maken aan de toxische polarisatie. Het tegenovergestelde is gebeurd. Trump is het ergste wat het land (en de wereld) op dit punt in de geschiedenis had kunnen overkomen. In zijn eerste drie weken presidentschap heeft hij al aangetoond; na vier jaar Trump zal het land nooit meer hetzelfde zijn.

De Amerikanen hebben namelijk een dictator benoemd die nu – in tegenstelling tot zijn eerste termijn – een plan heeft om Amerika te veranderen in een oligarchie waarin hij en een groepje miljardairs heersen. Het plan heet Project 2025 – maar Trump gaat zelfs nog veel verder dan wat er in dit afschuwelijke plan beschreven staat.

Onder leiding van Elon Musk worden de overheid en de overheidsuitgaven compleet op de schop gegooid. Trump doet dit zonder toestemming van het congres, bij wie deze ‘Power of the Purse’ eigenlijk ligt. Rechters kunnen hem proberen af te remmen, maar Trump heeft al aangetoond dat hij niks geeft om de rechtspraak, de grondwet of de waarheid. Maar hij kan dat toch niet zomaar allemaal negeren? Toch wel, lijkt het. Het is allerminst duidelijk wie hem gaat tegenhouden.

Daarnaast heeft hij behalve een republikeinse meerderheid in het Huis en de Senaat ook de media in zijn zak. Musk (X), Zuckerberg (Meta) en Joe Rogan (podcaster) staan aan zijn kant – net als Fox News, Newsmax en One America News. Zuckerberg heeft zijn factcheckers al ontslagen. Dat betekent dat een groot deel van Amerika, die uitsluitend rechtse media en social media als nieuwsbron hebben, volledig gemanipuleerd blijven worden. Als Trump zegt dat het Ministerie van Onderwijs voor miljarden dollars heeft gestolen, geloven ze hem. Als hij een rechter aan de schandpaal nagelt omdat die de wet naleeft, zal een groot deel van het land Trumps leugens geloven. Geen democratie die hiertegen bestand is.

Trump heeft eveneens autoritaire tactieken toegepast. Zo klaagt hij mensen aan en probeert hij hen te vernietigen wanneer zij iets zeggen dat hem niet bevalt. Daarnaast heeft hij gratie verleend aan 1.500 relschoppers die het Capitool bestormden, terwijl hij tegelijkertijd FBI-agenten vervolgt die deze zaak hebben onderzocht. Kun je het je voorstellen? Overtreders van de wet laten gaan, terwijl degenen die de wet handhaven juist worden aangepakt.

We hebben het nu nog niet eens gehad over zijn buitenlandse beleid; ik hou mijn hart vast over Rusland-Oekraïne en wat voor geweldige deal Poetin gaat krijgen. Of over zijn misdadige behandeling van immigranten. Over zijn afbreken van klimaatbeleid en weerzinwekkende haat-strijd tegen transgenders en andere minderheden.

Er zijn zeker nog goede mensen die het tegen hem op gaan nemen, maar dit ziet er hopeloos uit. De meest waarschijnlijke uitkomst op korte termijn is dat het land op slot gaat en de problemen die het land al heeft nog veel erger worden. Om nog maar niet te spreken van een nog verder groeiende polarisatie die zelfs kan uitmonden in een burgeroorlog. Een beter scenario zie ik niet. Ik vrees dat het te laat is om de boel op een vreedzame manier op te lossen, en eerst de hele boel kapot moet voordat het weer opgebouwd kan worden…


Still uit ‘Civil War‘ (2024)

Sombere tijden (1) – “Hij kent geen schaamte”

Ik ben een positieve denker over het algemeen. Maar ik moet zeggen dat dit geen goede tijden zijn.

De doemsdagklok heeft nog nooit zo dicht bij middernacht gestaan vanwege de toenemende nucleaire dreiging, klimaatverandering en de nog altijd onderschatte gevaren van AI.

Ik probeer optimistisch te blijven en de hoeveelheid negatieve prikkels te beperken. Social media mijd ik zoveel mogelijk, zelfs LinkedIn, dat steeds meer op X begint te lijken. Het wereldnieuws kan ik vanwege mijn werk echter niet ontwijken, en dat betekent een constante stroom van onheilspellende berichten. Ik hoef denk ik geen namen te noemen van de luidste megafoons achter de meest deprimerende berichten.

Het leek er even op dat Musk nog erger zou worden als Trump in zijn krankzinnige en walgelijke uitspraken, maar dat heeft Mr. Orange reeds ingehaald de laatste dagen. Ze zeggen dat deze waanzin wel went, wat op zichzelf een zorgelijke ontwikkeling is, maar ik merk dat dit niet voor mij geldt. Ik heb steevast tijd nodig om te reguleren na de aanval van de dag.

Afgelopen weekend keek ik The Apprentice over de opkomst van Trump als vastgoedtycoon en het is een steengoede film. Trump wordt opgeleid door de verdorven advocaat Roy Cohn (een weergaloze Jeremy Strong, bekend van Succession). Cohn leert hem de drie regels die Trump nu nog dagelijks toepast: ‘Val aan, val aan, val aan’, ‘ontken altijd alles’, en ‘geef nooit toe dat je verslagen bent’. Met andere woorden: dit historische figuur heeft de bron van mijn depressie geschapen in de jaren 80’.

In de tweede helft van de film, wanneer Trump zijn fortuin heeft opgebouwd, beseft Cohn dat niet Trump, maar hijzelf de Faust was in hun pact. De homoseksuele advocaat heeft aids opgelopen en zijn einde nadert. Strong wekt met zijn vertolking van de stervende Cohn opvallend veel empathie op, wat knap is, want het is allesbehalve een sympathiek personage. Maar Trump (een eveneens geweldig acterende Sebastian Stan die net als Strong voor een Oscar is genomineerd) voelt niks. Hij voelt ook niks als zijn broer zelfmoord pleegt. Hij voelt niks voor zijn vrouw. Trump voelt gewoon niks. Maar hij geniet wel van het lijden van anderen.

Wanneer Cohn voor de laatste keer bij Trump verblijft, krijgt hij van hem diamanten manchetknopen cadeau. Tijdens het eten hoort hij van Ivana, Trumps vrouw, dat ze nep zijn. “Hij kent geen schaamte”, zegt ze. Het is moeilijk om naar Cohn’s uitdrukking te kijken en je voor te stellen wat er allemaal achter zijn diepe ogen schuilgaat.

En aan die woorden moest ik denken toen ik las dat Trump Oekraïne wel wil blijven helpen, maar in ruil voor zeldzame aardmetalen. Oké, dus terwijl de Oekraïners al ruim drie jaar lang worden platgebombardeerd, opgeblazen, vermoord, beschoten, bestolen, ontvoerd en verkracht, wil Trump een dealtje sluiten wat alleen gunstig is voor Amerika. Geen schaamte inderdaad.

Trump is hiermee zonder twijfel de ergst mogelijke persoon die de leiding kan hebben over de VS vanwege zijn complete gebrek aan empathie, medemenselijkheid en moraliteit (dat volgens zijn oude leermeester Cohn slechts een verzinsel is). Om het over zijn abominabele kwaliteiten als zakenman nog maar niet te hebben. Dit is deprimerend, en de komende vier zal dit kwaadaardige figuur een continue bron van somberheid en moedeloosheid blijven.

Toch is er een sprankje hoop. In Europa, ondanks de smerige populistische stromingen, heerst nog altijd een gevoel van verbondenheid. En dat zullen we hard nodig hebben om ons staande te houden in een wereld met deze gekken aan de macht. Het zijn sombere tijden, en het einde is nog lang niet in zicht.

Trump’s overwinning laat zien: morele overwegingen spelen geen rol meer in verkiezingen

Wat eerder dit jaar als een “very bad feeling” aanvoelde, is werkelijkheid geworden: Trump wordt opnieuw president van de Verenigde Staten. Tot 2028 zit er een narcistische, wannabe-autocraat in het Witte Huis.

Ik zag een Amerikaanse vrouw reageren op zijn verkiezingswinst. Ze zei: “Ik wil gewoon ooit een huis kopen en de Democratische agenda lijkt zich meer op andere zaken te richten.”

Hier ligt het zwakke punt van de democratie bloot: jarenlang hadden mensen het idee dat ze erop vooruit gingen. Maar nu het gevoel heerst dat het Westen de verkeerde kant opgaat (wat inderdaad zo is), wordt een stem op een populistische leider verleidelijk.

Er werd tijdens de campagne voortdurend gewaarschuwd voor de gevaren van een tweede Trump termijn. Van het hervormen van de regering, het stoppen met klimaatbeleid, en bovenal het vernietigen van de democratie. Maar omdat mensen voorrang geven aan hun eigen economische belangen boven deze grotere thema’s zijn ze bereid de doppelsteen te gooien op Trump. Hun hoop: dat ze er op vooruitgaan en dat het met de gevaren allemaal wel mee lijkt te vallen.

Het is beangstigend dat zo weinig mensen bezorgd zijn over de gevaren van Trump aan de macht. Bijvoorbeeld, wat vinden ze ervan dat de rijkste man ter wereld (Elon Musk) adviseur wordt van de machtigste man (Trump)? In een film zou dit het scenario zijn waarin een plutocratie gecreëerd wordt waarin alleen de miljardairs nog een goed leven hebben ten koste van de mensheid, en de wereld compleet naar de haaien gaat.

Wat mij nog het meeste raakt is dat moraliteit geen enkele rol speelt in deze verkiezing. De democraten gingen ervan uit dat Trump ‘unelectable’ zou zijn. En ze zouden gelijk moeten hebben. Iemand die liegt, bedriegt, vrouwonvriendelijk is, doden op zijn geweten heeft bij de Capitool-bestorming, een veroordeelde crimineel is, die bewondering heeft voor massamoordenaars als Poetin, veteranen beledigd, die van plan is massaal te gaan boren in gevoelige natuurgebieden, enzovoorts, enzovoorts, zou niet in aanmerking mogen komen voor een functie van macht. Dat de republikeinen hem op het ticket hebben gezet toont aan dat het rot diep in de wortels van deze partij is ingetreden.

En vervolgens hebben de stemmers laten zien dat de politieke realiteit compleet veranderd is, en iemand als Trump nu wel degelijk electable is in een vrij, rijk en democratisch land. Waar is het moreel besef? Zelfs als Trump jouw economische belangen beter vertegenwoordigt (wat nog maar zeer de vraag is bij een Trump regering) dan nog zou een stem op zo’n persoon simpelweg onmogelijk moeten zijn. Maar dit komt niet eens bij mensen op…. En dit hebben we ook gezien in andere verkiezingen dit jaar, waaronder natuurlijk de schandelijke uitslag van de Nederlandse verkiezingen eind 2023.

Wat in 2016 nog iets was om je voor te schamen – stemmen op Trump of Wilders – is in 2024 normaal geworden. En alles waar ze voor staan wordt gelegitimeerd, zolang ze maar zorgen voor een betere economie (wat dat ook moge betekenen) en minder immigratie. Daarmee zijn de verkiezingen in Nederland en de VS keerpunten geweest. Bestaande fatsoensnormen – of ze nou echt waren of niet – zijn weg.

Wat is het antwoord van de gevestigde partijen, die doorgaans nog wel weten wat fatsoen en moreel besef betekenen? Tot nu toe hebben zij dat antwoord niet gevonden. De Democraten hebben duidelijk geen effectief weerwoord op Trump en zullen een nieuw verhaal moeten ontwikkelen dat aansluit bij de zorgen van mensen, zonder hun waarden te verloochenen. Maar eerst moet het land nog vier jaar Trump doorstaan.

Waar zijn regeerperiode toe gaat leiden is moeilijk te zeggen. Maar zelfs als we ervan uitgaan dat hij er een puinzooi van maakt, en hun partij over zoveel jaar weer wordt weggestemd, is de deur naar meer extremisme wagenwijd opengezet. Het maakt niet uit of je liegt, bedriegt, veroordeeld bent of doden op je geweten hebt, je kunt gewoon president worden. En miljoenen mensen juichen op social media dat de ‘establishment’ is afgestraft.

Het doet me denken aan ‘Revenge of the Sith’ uit 2005 van de visionaire George Lucas als iedereen juicht na de verkiezing van Dark Lord van de Sith Palpatine. “This is how democracy dies, with thunderous applause.”

Does advanced AI mean the end of our democracy?

For Business Insider, I recently wrote an article about the dangers for AI for democracy.
Read the article (in Dutch) here:

>>> Betekent geavanceerde AI het einde van onze democratie? Dit zijn de grootste bedreigingen volgens de auteur van Sapiens

A summary:

In Sapiens: A Brief History of Humankind, the Israeli historian Yuval Noah Harari traces the history of humanity from the earliest days of Homo sapiens to modern times. Harari’s central thesis is that human progress stems from our unique ability to collaborate and form complex societies, with stories and mythology playing a crucial role.

His latest book, Nexus, focuses on the information systems that people use to spread these stories and myths. For example, he describes the Bible as a particularly powerful technology that has profoundly influenced billions of people. This raises the question of what the rise of artificial intelligence – the most powerful technology we’ve ever encountered – will bring.

The new threat of AI
According to Harari, the current computer age is based on the openness of information. In other words, the freer information flows, the better society functions. However, the author believes this is a naïve view. Despite having vast amounts of information at our disposal, we’ve produced more weapons of mass destruction than ever, destroyed more habitats, and pumped billions of tons of CO2 into the atmosphere, even though that information showed us we were inching closer to our own destruction. Will more information improve the situation? Tech optimists think so, like venture capitalist Marc Andreessen, who wrote a widely read essay in 2023 explaining why AI will save the world and why the panic surrounding AI is, in his view, misplaced.

Other AI experts are less optimistic. In 2023, a group of top AI specialists – including the heads of OpenAI and Google DeepMind – warned that artificial intelligence could lead to human extinction. Dozens signed a statement published on the Center for AI Safety’s website. ‘Mitigating the risk of AI-induced extinction should be a global priority, alongside other societal-scale risks such as pandemics and nuclear war’, it reads.

Harari believes we need to be aware of the dangers and the more sinister side of artificial intelligence. By understanding the history of information networks, we can avoid mistakes. However, he also notes crucial differences between AI and past technologies. AI is not just a tool; it is an agent. It is the first technology capable of generating its own ideas and making decisions. This brings two major risks: it can amplify existing conflicts and further polarize the world, or worse, AI could become a totalitarian force that completely controls our lives and politics.

Manipulation and mass destruction through toxic information
Historically, information networks have always been vulnerable to manipulation. Harari gives examples of how toxic information has had disastrous consequences, such as the witch hunts in the Middle Ages and the persecution of the Rohingya in Myanmar, caused by Facebook algorithms that prioritized maximum ‘engagement’. Social media and AI can take this manipulation to new heights by creating mass illusions that weaken democracies.

Democracy is already under pressure from populist leaders who claim to be the only ones who understand the people’s needs and who sow doubt about democratic institutions such as the media, the courts, and politics. Research shows that social media further contributes to this political polarization. AI could accelerate this even more through advanced algorithms that spread disinformation and amplify extreme opinions. AI’s ability to control human language, simulate empathy, and manipulate people makes it even more dangerous in the political arena.

As billions of intelligent agents enter our information networks, the likelihood of new mass illusions arising, similar to Nazism, Stalinism, or the current ideologies of Putin’s Russia, increases significantly. After all, information and truth are not the same. Without measures to tip the balance in favor of truth, society risks being overwhelmed by a swamp of ‘alternative truths’, which could seriously endanger society and democracy.

Controlling AI and the struggle for truth
Harari emphasizes that taking responsibility for AI is essential. Tech companies like Facebook must be held accountable for the consequences of their algorithms, which often fuel hatred and polarization. Networks must develop self-correcting mechanisms that reward truth and counter disinformation.

Another important issue is the ‘alignment problem’: AI can come up with solutions that humans hadn’t anticipated, leading to unpredictable and undesirable outcomes. Harari advocates for developing AI systems that seek feedback before making decisions to prevent dangerous outcomes.

To protect democracy from AI, Harari calls for the decentralization of information networks and strict regulation of AI applications. AI mimicking humans, such as in chatbots, should be banned to prevent manipulation of the political process. Furthermore, companies like Amazon must become more transparent about their internal processes so that information doesn’t flow in just one direction.

Hope and future outlook
Harari is not entirely negative about technology and AI. As a gay man, he found no one to connect with in his small Israeli village, but through a Facebook group, he met his current husband. Nevertheless, his view of humanity is less optimistic than someone like Andreessen’s, and history seems to be on his side. The stakes have never been higher than they are now, in the AI era. With the unprecedented power of this technology, humanity cannot afford to repeat the mistakes of the past.

The impact of AI on the global economy and the labor market will be enormous. The hope is that, amid the various superpowers, we can find common ground and stories that inspire us to make the right decisions so that AI contributes positively to the story of humanity and the evolution of life on Earth.