Reversal of Fortune

Mensen zijn ontevreden. De boze burger vind dat het heel slecht gaat met Nederland. En het komt door Den Haag. Het kabinet bestaat uit een stel slopers die alles kapot bezuinigen. Nu ben ik zeker niet de grootste fan van Rutte II, maar ik vind dat de rol van het kabinet schromelijk overschat wordt. Alsof ze zoveel macht en invloed hebben dat ze de zon kunnen laten schijnen wanneer ze dat willen. Niet dat hun keuzes onbelangrijk zijn hoor, maar ze zijn wel overschat. We zijn ook overgeleverd aan toeval en een onvoorstelbare hoeveelheid factoren die we niet eens helder in kaart kunnen brengen. Laat staan de invloed die deze factoren op elkaar hebben. Het kabinet heeft ook maar de troep te managen die ze aantreffen. In tijden van voorspoed krijgen we een slapend kabinet en in slechte tijden een sloopkabinet. Niet dat er niets valt aan te merken op de bezuinigingsmaatregelen van Rutte II hoor, maar de reactie van ‘het volk’ is buiten proportie.

De Nederlander is ook vergeten wat ellende betekent. Natuurlijk zijn er schrijnende gevallen, en die moeten geholpen worden, maar het merendeel van de mensen heeft het uitstekend vergeleken met een groot deel van de wereld. Hoe zouden mensen in Syrië vinden dat het nu in Nederland gaat? Misschien wordt het tijd dat we hier oorlog krijgen. Gewoon om de mindset te veranderen.

Ondertussen pleiten een aantal ‘slimme denkers’ voor het afschaffen van het kabinet. We kunnen het lokaal allemaal wel regelen, denken zij. Ik geloof er niks van. Ik zou willen dat iemand als ik zelf de politiek bedrijft, maar die persoon moet er wel volledig zijn handen vrij voor hebben. Ik zou niet weten waar ik de tijd vandaan zou moeten halen, dus wil ik een volksvertegenwoordiger die er met passie induikt. Die ondanks al het gezeik dat het oplevert toch nog het gevoel heeft landelijk iets voor elkaar te kunnen krijgen. Ik geloof, kortom, nog altijd in een sterke centrale regering. Helemaal tevreden zullen we er nooit over zijn, en straks een keuze maken tussen die 333 partijen zal ook niet meevallen, maar het is nog altijd beter dan het alternatief.

Europa in (permanente) crisis

Europa

Wanneer je Den Haag binnenrijdt, betreed je gelijk een andere wereld. Dit is waar de leiders van ons land zich ophouden. Vorige week woonde ik een lezing bij van prof. Mark Mazower (Columbia University) over de uitdagingen van Europa. Er waren wel 200 aanwezigen, allen leden van de Haagse elite; politici, intellectuelen en (hoge) ambtenaren. Ik voelde me een outsider – dat ben ik ook in deze kringen – en zo werd ik ook wel aangekeken. Wat je hier aantreft op deze bijeenkomsten is geen afspiegeling van de maatschappij.

Mazower betoogt dat het gezien de aanhoudende crisis in Europa makkelijk is om het zicht te verliezen op waar het allemaal om gaat. Maar waar gaat het eigenlijk om? Wat is het grotere plaatje? Volgens de professor gaat het Europese verbond in essentie om betere leefomstandigheden creëren voor iedere Europeaan. En daar kan niemand op tegen zijn. Verder moeten we stereotypen vermijden. Grieken zijn niet lui. Nederlanders die in Griekenland wonen betalen ook geen belasting. Het is het systeem dat niet goed is.

Klinkt als een nobel doel, maar gezien de enorme cultuurverschillen zou het doel net zo goed betere leefomstandigheden voor alle burgers ter wereld kunnen zijn. Wellicht heb ik meer met een Fransman dan een Taiwanees, cultureel gezien. Maar in tijden waarin de welvaart niet overvloeit, zullen mensen meer gefocust zijn op wat ze zelf verliezen dan op wat anderen kunnen winnen. Nationalisme zal oplaaien, dat is onvermijdelijk.

Natuurlijk zal een deel van de meer verlichte zielen in dit land de strategische doelen van het Europese project niet uit het ogen verliezen. Maar ondertussen blijven er brandjes ontstaan die snel uitwoeien tot enorme branden. We blijven voorlopig bezig met het blussen van die brandjes en het zal voor veel Europeanen lastig blijken solidair te zijn met elkaar. Er wachten nog donkere dagen voor het continent.

The Act of Killing: Een surreële nachtmerrie

In 1965 werd de Indonesische regering omver geworpen door het leger. In het jaar daarop werden alle tegenstanders van het militaire bewind – communisten of vermeende communisten – vermoord. Deze moorden werden uitgevoerd door de paramilitaire jeugdbeweging (Pancasila Youth) en gangsters. In totaal werden ruim één miljoen mensen vermoord in minder dan een jaar tijd.

Anwar Congo is een massamoordenaar uit die tijd die nog in leven is. Veel van zijn collega’s leven ook nog, en krijgen nog respect van de lokale bevolking ook. Ruim 45 jaar later zijn ze nog steeds gevreesd en is het militaire bewind waar zij deel van uitmaken nog steeds aan de macht. De huidige Indonesische president spreekt zelfs openlijk zijn steun uit voor de ‘gangsters’ – vrije mannen – zonder wie ze niks voor elkaar zouden krijgen. Deelnemers aan de genocide, zoals Congo, zijn nooit veroordeeld voor hun misdaden tegen de mensheid, ook niet in het internationale gerechtshof in Den Haag.

In de compleet shockerende voor een Oscar genomineerde documentaire The Act of Killing blikken Congo en zijn collega’s uit de doodseskaders terug op de slachtingen van 1965. Ze doen dat niet in de vorm van getuigenissen, maar als sterren in hun eigen film. De makers van deze documentaire ontdekten namelijk al snel bij het verslaan van dit onderwerp dat de deelnemers aan de massaslachting graag opschepte over hun gruwelijke daden. Dus de beste manier om hun medewerking te krijgen was om ze hun verleden te laten uitbeelden op camera. Dat briljante idee heeft geresulteerd in een unieke documentaire, waarin de moordenaars zichzelf en hun slachtoffers spelen.

Congo en zijn maten zijn echte filmliefhebbers. Het waren filmsterren als Al Pacino en Marlon Brando die ze toentertijd geïnspireerd hebben. Congo werkte dan ook als kaartjesknipper bij een filmtheater, toen hij werd geronseld als communistendoder. The Act of Killing toont het productieproces van een film die nooit als zodanig gemonteerd zal worden. In plaats daarvan toont regisseur Joshua Oppenheimer de kijker het ruwe materiaal. Ongemonteerde fragmenten van moord- en martelscènes, ruwe ondervragingen en kannibalisme. De beelden ogen verder allemaal erg Indonesisch; prachtige kleuren, veel dans en musical nummers. Maar het verontrustende is de onuitspreekbare waarheid die eronder ligt.

Anwar Congo & medebeul Adi Zulkadry

Anwar Congo & medebeul Adi Zulkadry

Herman Koto - Gangster, paramilitair leider en frequent travestiet

Herman Koto – Gangster, paramilitair leider en frequent travestiet

De moordenaars mogen zelf de genres uitkiezen waarin ze hun daden uitbeelden: van musicals tot klassieke Hollywood gangster films.

De moordenaars mogen zelf de genres uitkiezen waarin ze hun daden uitbeelden: van musicals tot klassieke Hollywood gangster films.

Zonder de context van de 1965 moorden zou dit een compleet bizarre vertoning zijn, met slecht acteerwerk bovendien. Maar die context is er. De slachtoffers van de genocide werden gewurgd, doodgeknuppeld, hun hoofden werden afgehakt, ze werden overreden of hun anus werd volgestouwd met hout totdat ze stierven van inwendige bloedingen. Hoe kunnen deze moordenaars leven met wat ze gedaan hebben? Een onderdeel van het filmproces is steeds de beelden terugkijken die ze gefilmd hebben. De meeste collega’s van Congo zijn te dom en banaal om er iets bij te voelen, maar Congo – die mogelijk wel 1.000 mensen persoonlijk heeft omgebracht – is duidelijk de intelligentste van het stel, en zijn herbeleving van het verleden leidt uiteindelijk tot heftige emoties. Of wil hij dat alleen maar graag?

Misschien nog wel shockerender dan de moordenaars zelf zijn de gewone burgers die aan de documentaire meedoen. De Indonesiërs zijn nog niet eens begonnen hun vele trauma’s te verwerken. In plaats daarvan leven ze nog midden in deze angstdroom. Ze worden nog met regelmaat afgeperst door dezelfde mensen die in het verleden hun families hebben afgeslacht. En ze moeten nog tegen ze glimlachen ook. De samenleving die The Act of Killing blootlegt is corrupt, verknipt en genadeloos. Een ware nachtmerrie.

Tot slot is The Act of Killing ook confronterend om te kijken omdat het veel, nee alles, vertelt over de essentie van het menselijk ras; dat wij mensen onder bepaalde omstandigheden tot alles in staat zijn. ‘We moesten wel’. Zo rechtvaardigen deze barbaarse wezens hun daden. Ja, onder zekere omstandigheden transformeren mensen weer snel tot wat ze oorspronkelijk waren: wrede moordmachines, die enige wroeging binnen de kortste keren inruilen voor zelfrechtvaardiging. The Act of Killing is een aanrader, maar het is geen prettige kijkervaring. Verre van zelfs.

Duurzaamheidsambitie ver te zoeken in politiek

Er was van de week heibel in politiek Den Haag. Kabinet Rutte II had het nogal ongelukkige plan naar buiten gebracht om inkomstenonafhankelijke zorgpremie te gaan heffen. Nivelleren noemen ze dat: het terugbrengen van inkomstenverschillen. Op zich niet verkeerd. Te grote inkomensverschillen zijn akelig. Kijk maar naar de VS. De ‘filthy rich’ hebben daar de financiële sector kunnen dereguleren, zodat zij zich verder hebben kunnen verrijken, totdat de zeepbel klapte, de economie in elkaar stortte en de werkloosheid en gepaarde armoede groter dan ooit zijn geworden. Zoiets mag in Europa nooit gebeuren.

Maar de vraag is of sleutelen aan de zorgpremie wel het juiste middel is om dit te realiseren. Los van de rekenblunders in het model van Rutte II is het misschien wel oneerlijk dat de ene burger meer moet betalen voor hetzelfde product – want dat is zorg op een bepaalde manier; een markt die drijft op vraag en aanbod. Zo ziet de VVD het in ieder geval wel. In plaats van op die manier te proberen te nivelleren, kun je wat mij betreft beter de zwakkere groepen in de samenleving te hulp schieten. Via het belastingsysteem leg je daarvoor de rekening evengoed bij de sterkste schouders, alleen voelt het eerlijker voor de veelverdieners. Wanneer de zorgkosten verder oplopen, verhoog je de premie voor iedereen en help je de zwakkere groepen in de samenleving financieel wanneer nodig.

De maatregel is dus ongelukkig gekozen, maar dat neemt niet weg dat er wat moet gebeuren. We hebben met een crisis te maken en het gaat pijn doen. Laten we die pijn dan ook lijden en het door ons zelf gekozen kabinet de ruimte geven om moeilijke keuzes te maken. Nederland is nog altijd de 16de economie ter wereld, de 7de investeerder en 5de exporteur. We hebben het nog altijd hartstikke goed! Maar er zijn stevige maatregelen nodig om het huishoudboekje van de overheid op orde te krijgen. Rutte II wil nu aan de inkomstenbelasting gaan sleutelen. Dit zal ongetwijfeld ook weer een hoop gedoe opleveren, maar vroeg of laat moet er een dergelijk moeilijk besluit geslikt worden door zowel politiek als samenleving.

Volgens Mark Rutte zelf voelen Nederlanders zich er oncomfortabel bij als het huishoudboekje van de staat niet op orde is, en daar heeft hij wel gelijk in. In Griekenland hebben ze zich er jarenlang niet druk om gemaakt en nu kunnen veel mensen daar de helft van hun salaris inleveren als ze hun baan überhaupt nog hebben. Dus, het streven van Rutte om de overheidsfinanciën op orde te krijgen en de rekening niet bij een volgende generatie te leggen is heel goed. Maar als het hebt over de volgende generaties, dan moet je het ook hebben over duurzaamheid. En daar is in het huidige regeerakkoord weinig over gerept. Of heb ik iets gemist?

VVD’ers worden door mij verondersteld van die slimme economen te zijn, dus kunnen ze ook begrijpen dat er grenzen aan groei zijn. Als het huishoudboekje op orde is, willen ze terug naar grote economische groei lijkt het nu, maar de enige manier om mijns inziens nog waarde te creëren in de nabije toekomst is om te gaan voor duurzaamheid all the way. Energieneutrale bedrijven creëren dus of zelfs energiepositieve ondernemingen. Grondstoffen 100 procent regenereren… Dat is hoe we waarde kunnen creëren voor toekomstige generaties. We moeten ook wel, want per dag komen er ruim 200.000 mensen bij op aarde. Een stad per dag. Hoe lang gaan we dat nog volhouden?

Er komt een enorme grondstoffen- en energieschaarste op ons af. We moeten dus manieren vinden om slimmer om te gaan met wat we hebben, en minder afhankelijk worden van niet hernieuwbare grondstoffen en energie. Dan worden we straks minder hard getroffen door de voedsel en energiecrisis die vroeg of laat gaat toeslaan. Dit vereist nu investeringen. Het mooie van deze investeringen is dat je ze zeker terugverdient. Nederland zou een leidende rol moeten spelen in duurzaamheid: een voorbeeld voor de wereld. Dit zal ons meer welzijn dan ooit kunnen brengen.

Het kabinet zou daarom nu een zeer ambitieuze target moeten stellen om het land te verduurzamen. Er zijn zoveel dingen te doen. Start een duurzaamheidstank met alle topexperts bij elkaar. Creëer nieuw beleid om goed gedrag te belonen en slecht gedrag te straffen. Ga met het bedrijfsleven aan tafel en help de sectoren die het moeten gaan doen. Stel tot doel de hele overheid in vijf jaar tijd CO2 neutraal te maken. Laat de financiële mensen scorecards ontwikkelen en ga er helemaal voor. De investeringen hierin leveren ook weer banen en economische groei op. Breng daarom enerzijds de financiële huishouding op orde, maar ga ook flink investeren in een duurzame toekomst.

Dus Rutte II, een stevige duurzaamheidstarget is een win-win voor iedereen. Ik weet dat jullie een crisis te managen hebben, maar er komt een nog veel grotere crisis op ons af. Ga deze noodzakelijke uitdaging aan en toekomstige generaties zullen jullie bedanken. En jullie electoraat misschien ook wel.